Schody Zewnętrzne: Optymalne Wymiary i Przepisy 2025

Planując funkcjonalne i bezpieczne wejście do domu czy zagospodarowanie terenu wokół niego, jednym z kluczowych elementów stają się schody zewnętrzne wymiary. To nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim fundamentalny aspekt użytkowy. W skrócie, klucz do bezpieczeństwa i wygody leży w odpowiednich wymiarach stopni i biegów. Niewłaściwe proporcje mogą sprawić, że codzienne korzystanie ze schodów stanie się udręką, a nawet stworzy realne zagrożenie.

• Wysokość Stopni Schodów Zewnętrznych: Przepisy i Wygoda
• Szerokość (Głębokość) Stopni Schodów Zewnętrznych
• Przepisy Budowlane Dotyczące Wymiarów Schodów Zewnętrznych
• Minimalna Szerokość Biegów i Podesty Schodów Zewnętrznych

Dane te jasno pokazują, że kompromis między maksymalną dopuszczalną wysokością stopnia a jego minimalną głębokością jest kluczem. Przepisy, zwłaszcza te dotyczące dostępności, wymuszają niższe stopnie i głębsze stopnie, co w bezpośredni sposób przekłada się na komfort użytkowania przez szersze grono osób. Niewłaściwe proporcje, nawet o kilka centymetrów, mogą dramatycznie pogorszyć ergonomię. Schody o stopniach 20/25 cm są znacznie mniej komfortowe i bardziej niebezpieczne niż te o wymiarach 16/33 cm, mimo że oba zestawy sumują się w podobnym zakresie 2h+s (65 vs 65). Kontekst - czy schody są główne czy boczne, intensywnie używane czy okazjonalnie - również mocno wpływa na optymalny wybór.

Wysokość Stopni Schodów Zewnętrznych: Przepisy i Wygoda

Rozważając wymiary schodów zewnętrznych, wysokość stopnia (h) to być może najbardziej krytyczny parametr wpływający na poczucie komfortu i bezpieczeństwa. Przecież nic tak nie frustruje jak nagłe zmiany wysokości w trakcie wchodzenia, czy męcząco wysokie pojedyncze stopnie, które wydają się zaprojektowane do wspinaczki, a nie spaceru do drzwi. Wyobraź sobie powrót do domu z ciężkimi zakupami, gdy każdy kolejny stopień to mini przeszkoda - właśnie tak projektanci ignorują znaczenie optymalnej wysokości.

Przepisy budowlane w Polsce (Warunki Techniczne WT 2019) określają maksymalną wysokość stopnia, ale to zastosowanie schodów dyktuje często bardziej rygorystyczne wymagania. Dla głównych wejść do budynków użyteczności publicznej, które muszą być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, maksymalna wysokość stopnia to 15 cm. Chociaż dla schodów stałych w domach jednorodzinnych przepisy dopuszczają teoretycznie wyższe stopnie (podobne jak wewnątrz, max 19 cm), w przypadku schodów zewnętrznych komfort i bezpieczeństwo w zmiennych warunkach atmosferycznych (deszcz, śnieg, lód) sugerują stosowanie niższych stopni.

Zobacz także: Jaka żywica na schody zewnętrzne? Poliuretanowa!

Często powtarzany złoty standard dla wygodnych schodów zewnętrznych, zwłaszcza tych często używanych, to wysokość stopnia w przedziale 15-17,5 cm. Dlaczego? Bo taka wysokość jest zgodna z naturalnym, swobodnym krokiem większości dorosłych osób. Stopień o wysokości 15 cm jest uznawany za bardzo wygodny i stanowi punkt odniesienia dla projektowania uniwersalnego. Taka wysokość minimalizuje ryzyko potknięcia, zwłaszcza gdy wzrok jest rozproszony lub widoczność ograniczona. Co więcej, niższe stopnie są zdecydowanie łatwiejsze do pokonywania dla osób starszych, dzieci czy osób z ograniczoną mobilnością.

Obliczanie wysokości stopnia jest proste: wystarczy podzielić całkowitą wysokość do pokonania (czyli różnicę poziomów od gruntu do progu drzwi czy innego docelowego poziomu) przez planowaną liczbę stopni. Kluczowe jest, aby wszystkie stopnie w jednym biegu miały dokładnie tę samą wysokość. Nazywamy to "jednakową wysokością stopni" i jest to fundamentalna zasada projektowania. Wszelkie odstępstwa, nawet minimalne (np. ostatni stopień nieco niższy lub wyższy), potrafią skutecznie zaburzyć naturalny rytm kroku i są częstą przyczyną potknięć.

Wyobraźmy sobie studium przypadku: klient zbudował schody wejściowe, których ostatni stopień miał 21 cm wysokości, podczas gdy pozostałe 17 cm. Dlaczego tak się stało? Zbagatelizował dokładne pomiary i zadecydował, że "do tych drzwi już jakoś się dołoży". Efekt był opłakany - każdy wchodzący, przyzwyczajony do rytmu 17 cm, był zaskakiwany nieoczekiwanym, wysokim stopniem tuż przed progiem. To drobny błąd projektowy stworzył trwałe źródło frustracji i zagrożenia. Pamiętajmy, że nasze mięśnie zapamiętują wzorzec ruchu; każda anomalia jest problemem.

Zobacz także: Schody zewnętrzne z żywicy: cena 2026 od 230 zł/m²

Niezależnie od materiału – czy to kamień naturalny, beton, kostka brukowa czy drewno – zasada jednakowej wysokości stopni pozostaje nienaruszona. Projektując schody zewnętrzne, trzeba też uwzględnić kwestie odwodnienia i spadków. Stopnie nie mogą zbierać wody, dlatego powinny mieć niewielki spadek (zwykle 1-2%) na zewnątrz. To wymaga precyzyjnego układania warstw konstrukcyjnych pod stopniami, co może wpłynąć na ostateczne wysokości skorygowane o te minimalne spadki.

Materiał, z którego wykonane są stopnie, ma wpływ nie tylko na wygląd, ale też na praktyczne wymiary. Grubość płyt kamiennych czy betonowych elementów prefabrykowanych musi być uwzględniona w całkowitej konstrukcji schodów. Jeśli planujemy stopnie grubości 8-10 cm, należy to wliczyć do całkowitej wysokości każdego stopnia. To inżynieria detalu – każdy milimetr ma znaczenie.

Co do wykresów - możemy zilustrować popularność poszczególnych wysokości stopni w projektach schodów zewnętrznych w domach jednorodzinnych. Przykładowo, często spotykane wysokości rozkładają się następująco: 15 cm (uniwersalny komfort), 16-17.5 cm (kompromis między komfortem a liczbą stopni), 18-19 cm (bliżej limitu, mniej komfortowe, ale pozwalają na szybsze pokonanie różnicy poziomów przy mniejszej liczbie stopni). Zdecydowanie dominują te pierwsze dwie kategorie w dobrze zaprojektowanych realizacjach.

Zobacz także: Schody zewnętrzne: Przepisy i wymagania techniczne 2025

Jednak komfort to nie wszystko. Wysokie stopnie (bliżej limitu 19 cm, czy nawet wyższe, jeśli przepisy danego zastosowania na to pozwolą, np. stopnie skarpowe w ogrodzie) mogą być akceptowalne lub nawet pożądane w specyficznych sytuacjach – na przykład, gdy mamy bardzo dużą różnicę poziomów do pokonania na krótkim odcinku i ograniczone miejsce na bieg schodowy. Wtedy zmuszeni jesteśmy iść w górę, wybierając mniej komfortową opcję, aby w ogóle zmieścić schody. To typowy kompromis w projektowaniu architektonicznym.

Niemniej jednak, eksperci są zgodni: im niższy stopień (w granicach rozsądku, bo zbyt niskie są równie niewygodne, zmuszając do dreptania), tym większy komfort użytkowania. Dlatego przy planowaniu wymiarów schodów zewnętrznych warto dążyć do wysokości bliższych 15-16 cm, nawet jeśli przepisy pozwalają na więcej. Ta niewielka inwestycja w niższe stopnie zaprocentuje bezpieczeństwem i wygodą na lata.

Zobacz także: Jaki Spadek na Schodach Zewnętrznych w 2025? Optymalny Kąt Nachylenia dla Bezpieczeństwa

Pamiętajmy też o detalach. Podstopnica – czyli pionowa część stopnia – w schodach zewnętrznych często bywa zamknięta, zwłaszcza przy głównych wejściach, co zwiększa estetykę i zapobiega wpadaniu przedmiotów pod stopnie. Jednakże w schodach ogrodowych czy tarasowych, gdzie liczy się lekkość konstrukcji i lepsza wentylacja (np. przy drewnie), podstopnice mogą być otwarte. Wysokość stopnia mierzymy zawsze od górnej powierzchni jednego stopnia do górnej powierzchni kolejnego. Podstopnica nie wpływa na tę miarę bezpośrednio, ale jej obecność czy brak wpływa na postrzeganie i estetykę.

Kolejnym aspektem, który często umyka uwadze, jest związek wysokości stopnia z pochyleniem terenu. Gdy projektujemy schody na skarpie, nierówna wysokość terenu wymusza dokładne poziomowanie każdego stopnia i precyzyjne dopasowanie podstopnic. Błąd w pomiarach może skutkować ostatnim stopniem znacznie odbiegającym od reszty, wracając do naszego studium przypadku z zaskakującym wysokim stopniem przed drzwiami. Dlatego tak ważne są dokładne niwelacja i obliczenia od samego początku procesu.

Na koniec, choć wydaje się to oczywiste, warto wspomnieć o nawierzchni stopni. Musi być antypoślizgowa. Niska wysokość stopnia redukuje ryzyko potknięcia, ale mokra lub oblodzona nawierzchnia stopnia niweczy wszelkie korzyści. Dlatego dobierając materiał, zwróćmy uwagę na jego właściwości antypoślizgowe, strukturę powierzchni (np. ryflowane deski tarasowe, płytki o wysokiej klasie antypoślizgowości R10-R11, piaskowane lub płomieniowane kamienie). Idealna wysokość stopnia w połączeniu z odpowiednią nawierzchnią to przepis na naprawdę bezpieczne schody zewnętrzne, gotowe na każde warunki atmosferyczne.

Zobacz także: Jak zrobić balustradę na schody zewnętrzne – Poradnik 2025

Szerokość (Głębokość) Stopni Schodów Zewnętrznych

Przejdźmy teraz do drugiego fundamentalnego wymiaru – szerokości, a precyzyjniej mówiąc, głębokości (s) stopnia schodów zewnętrznych. To powierzchnia, na której opieramy całą stopę podczas wchodzenia i schodzenia. Zbyt wąski stopień sprawia, że czujemy się niepewnie, jakbyśmy balansowali na krawędzi. Zbyt szeroki natomiast może zaburzyć naturalny krok, wymuszając nienaturalne rozłożenie ciężaru i szybsze zmęczenie. Pomyśl o tym jak o idealnym miejscu na desce surfingowej – musi być akuratne, byś poczuł stabilność.

Standardowe zalecenia dotyczące komfortowej głębokości stopnia schodów zewnętrznych często oscylują w przedziale 30-35 cm. Podobnie jak w przypadku wysokości, przepisy budowlane stawiają konkretne wymagania, szczególnie dla wejść dostępnych publicznie lub dla osób z niepełnosprawnościami, gdzie minimalna głębokość stopnia to zazwyczaj 32 cm. Ten wymiar nie jest przypadkowy – zapewnia wystarczająco dużo miejsca na wygodne oparcie całej stopy dla większości dorosłych użytkowników, nawet w solidnym obuwiu zimowym.

Dlaczego głębokość stopnia jest tak ważna? Głównym powodem jest stabilność i bezpieczeństwo. Gdy stopa ma solidne oparcie na całej powierzchni, ryzyko zsunięcia się czy utraty równowagi jest minimalizowane. W przypadku schodów zewnętrznych, które są narażone na wilgoć, liście, a zimą na śnieg i lód, stabilność jest absolutnym priorytetem. Stopień zbyt wąski staje się śliską pułapką, gdzie jedynym ratunkiem jest uchwyt poręczy (o ile w ogóle jest).

Często spotykanym rozwiązaniem zwiększającym powierzchnię użytkową stopnia jest tzw. nosek – czyli zwis górnej krawędzi stopnia nad podstopnicą lub przestrzenią poniżej. Noski w schodach zewnętrznych, jeśli są stosowane, powinny być tak zaprojektowane i wykonane, aby nie stanowiły dodatkowego ryzyka potknięcia. Optymalny wysięg noska, zgodny z zasadami ergonomii i przepisami, to zwykle 2-4 cm. Nosek powinien mieć zaokrągloną lub ściętą krawędź i, co kluczowe na zewnątrz, właściwości antypoślizgowe. Nie każda konstrukcja schodów zewnętrznych wymaga noska – wiele nowoczesnych schodów, np. betonowych monolitycznych czy wykonanych z bloków kamiennych/brukowych, ma stopnie bez nosków, bazując na samej głębokości stopnia.

Metoda obliczania szerokości stopnia, cytowana w niektórych źródłach dla schodów jednobiegowych (miejsce na schody / (liczba stopni - 1)), choć prosta, jest bardziej orientacyjna. W praktyce projektowej schodów zewnętrznych, szczególnie betonowych czy murowanych, to raczej wysokość stopnia i całkowita wysokość do pokonania dyktują liczbę stopni, a głębokość stopnia jest następnie dobierana tak, aby spełniała przepisy (min. 32 cm dla wejść) i zapewniała komfort (np. 30-35 cm), jednocześnie mieszcząc się w dostępnej przestrzeni poziomej.

Przykład z życia: Widziałem schody tarasowe wykonane z kostki brukowej, gdzie stopnie miały głębokość zaledwie 26 cm. Powodem była chęć zmieszczenia większej liczby stopni na krótkim odcinku i minimalizacji prac ziemnych. Rezultat? Schody, choć nowe i ładne, były irytująco niewygodne. Ludzie musieli ostrożnie stawiać stopy, a przy schodzeniu wielu lądowało na piętach na krawędzi stopnia, bo cała stopa się nie mieściła. To doskonały przykład, jak ignorowanie podstawowych zasad ergonomii, nawet w kontekście prostych schodów ogrodowych, prowadzi do niezadowolenia użytkownika.

Projektując schody zewnętrzne wymiary głębokości stopnia muszą uwzględniać również planowane wykończenie. Jeśli stopnie betonowe będą pokryte płytkami gresowymi, kamieniem lub deskami tarasowymi, ich grubość i sposób montażu wpłyną na ostateczny wymiar. Należy to zaplanować na etapie wylewania konstrukcji betonowej, uwzględniając miejsce na okładzinę i system odwodnienia.

Zależność między wysokością (h) a głębokością (s) stopnia, wspomniana we wzorze 2h+s, jest kluczowa. Wysokie stopnie wymagają mniejszej głębokości, a niskie – większej, aby zachować naturalny rytm kroku. Gdy wysokość stopnia jest minimalna (np. 15 cm), komfortowa głębokość wynosi około 30-35 cm (2*15 + 30 = 60; 2*15 + 35 = 65). Gdy wysokość jest bliska limitu 19 cm (dopuszczalnego dla schodów stałych w domach), komfortowa głębokość powinna wynosić co najmniej 27-28 cm (2*19 + 27 = 65; 2*19 + 28 = 66), ale dla bezpieczeństwa na zewnątrz zaleca się głębokość co najmniej 30 cm. Dlatego często, aby spełnić przepisową minimalną głębokość stopnia (32 cm dla wejść), stosuje się niższą wysokość stopnia (np. 15 cm), uzyskując zestaw 15/32, który daje 2*15+32=62 cm, idealnie wpasowujący się w zakres komfortu 60-65 cm.

Głębokość stopnia ma także znaczenie w kontekście materiałów. Na przykład, stopnie z drewnianych belek tarasowych układa się często z niewielką szczeliną między deskami, co wpływa na postrzeganą i realną głębokość. Schody z kamienia naturalnego czy płyt betonowych pozwalają na bardziej precyzyjne ustalenie głębokości, ale wymagają solidnego fundamentu, który przeniesie ich ciężar i zapobiegnie osiadaniu.

Pamiętajmy też o kwestii spływu wody. Powierzchnia stopnia musi być pochylona na zewnątrz (1-2%), aby woda opadowa nie zalegała. Ten spadek nie wpływa znacząco na głębokość użytkową, ale wymaga precyzji wykonania i materiałów odpornych na warunki atmosferyczne. Płytki gresowe mrozoodporne, kamień naturalny impregnowany czy odpowiednio zabezpieczone drewno są typowymi wyborami. Gładkie, polerowane powierzchnie, choć piękne, są śmiertelnie niebezpieczne, gdy są mokre – zdecydowanie unikajmy ich na zewnątrz.

Podsumowując: minimalna wymagana przepisami głębokość stopnia dla wejść do budynków (32 cm) stanowi dobry punkt wyjścia do planowania schodów zewnętrznych wymiarów. Dążenie do tego minimum, a nawet jego przekroczenie (w zakresie 30-35 cm), w połączeniu z optymalną wysokością stopnia (15-17,5 cm) to gwarancja, że schody będą nie tylko spełniać normy, ale przede wszystkim będą wygodne i bezpieczne w każdych warunkach atmosferycznych, przez cały rok.

Przepisy Budowlane Dotyczące Wymiarów Schodów Zewnętrznych

Projektowanie schodów zewnętrznych to nie tylko kwestia estetyki i ergonomii, ale przede wszystkim zgodności z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego, w tym z Warunkami Technicznymi, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT). To one stanowią ramy, w których musimy się poruszać, aby nasze schody były uznane za bezpieczne i legalne. Ignorowanie przepisów to prosta droga do problemów na etapie odbioru budynku lub, co gorsza, do niebezpiecznych sytuacji w przyszłości. Pamiętaj, że co jest dozwolone wewnątrz domu, nie zawsze sprawdzi się, czy jest legalne, na zewnątrz.

Główne wymiary schodów zewnętrznych regulowane przez WT to przede wszystkim maksymalna wysokość i minimalna głębokość stopnia, a także minimalna szerokość użytkowa biegów i spoczników. Jak już wspomnieliśmy, przepisy są często bardziej rygorystyczne dla wejść do budynków użyteczności publicznej lub wszędzie tam, gdzie wymagana jest dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. W takich miejscach maksymalna wysokość stopnia nie może przekraczać 15 cm, a minimalna głębokość stopnia musi wynosić 32 cm. Choć w przypadku domów jednorodzinnych przepisy dotyczące wysokości stopnia wewnątrz dopuszczają do 19 cm dla schodów stałych, zasady dobrego projektowania i bezpieczeństwa na zewnątrz sugerują trzymanie się niższych wartości, bliższych tym "dostępnościowym", nawet jeśli prawo wprost nie narzuca 15 cm.

Wartości te nie są arbitralne. Wynikają one z badań nad komfortem i bezpieczeństwem ruchu pieszego. Zasada 2h+s, która mówi o sumie podwojonej wysokości i głębokości stopnia mieszczącej się w zakresie 0.6-0.65 m, jest wytyczną projektową wynikającą z tych samych badań. Choć sam ten wzór rzadko pojawia się wprost w tekście przepisów jako wartość bezwzględna do spełnienia (częściej podane są konkretne maksima h i minima s), to wartości graniczne dla h i s w WT są tak ustalone, by ich kombinacja wpisywała się w ten komfortowy zakres.

Co jeszcze regulują przepisy w kontekście schodów zewnętrznych? Kluczowe są minimalne szerokości użytkowe. Minimalna szerokość użytkowa biegu schodów w budynku mieszkalnym jednorodzinnym, jeśli prowadzi do pomieszczeń na kilku kondygnacjach, wynosi 0.8 m. Ale uwaga! To norma dla schodów *wewnątrz*. Dla schodów zewnętrznych, zwłaszcza tych będących głównym wejściem do domu, choć przepisy mogą być mniej ścisłe niż dla publicznych (gdzie min. to 1.2 m), zalecana szerokość biegu schodów zewnętrznych to co najmniej 90-100 cm. Dlaczego? Ułatwia to poruszanie się dwóm osobom, wnoszenie mebli, wózków czy innych przedmiotów, a także zwiększa komfort i bezpieczeństwo. Przepisy wymagają również stosowania poręczy w określonych przypadkach – np. gdy bieg schodów ma więcej niż 10 stopni lub jego wysokość przekracza 1 m.

Podesty (spoczniki) to kolejny ważny element regulowany przepisami. Powinny znajdować się na szczycie i u dołu biegu schodowego, a także co najmniej co 14-17 stopni (choć dokładne limity wysokości biegu między spocznikami różnią się w zależności od przeznaczenia budynku i są bardziej rygorystyczne dla schodów w budynkach użyteczności publicznej – maksymalna wysokość pojedynczego biegu wynosi zazwyczaj około 3m). Minimalne wymiary podestu również są określone. Powinien on mieć długość co najmniej 1,5 razy szerokość stopnia (mierzoną w kierunku ruchu) i być nie węższy niż szerokość biegu. W przypadku wejść dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami, przed drzwiami na podeście powinno znaleźć się miejsce manewrowe o wymiarach minimum 1.5 x 1.5 m. To kluczowe wymaganie dla dostępności.

Odwodnienie stopni i podestów to element, o którym przepisy nie mówią wprost w kontekście wymiarów, ale jest krytyczny dla bezpieczeństwa. Nawierzchnie schodów zewnętrznych muszą mieć spadek (zazwyczaj 1-2%) na zewnątrz, aby zapewnić swobodny odpływ wody. To wpływa na geometryczny kształt stopnia i wymaga precyzji wykonania. Stosowane materiały muszą być mrozoodporne i antypoślizgowe. Przepisy wymagają stosowania materiałów o określonej klasie reakcji na ogień, ale to już inny aspekt bezpieczeństwa.

Przy projektowaniu schodów zewnętrznych wymiary muszą być każdorazowo weryfikowane z aktualnymi przepisami, zwłaszcza jeśli schody prowadzą do budynku mieszkalnego (główne wejście) lub mają pełnić funkcje reprezentacyjne/użytkowe na wysokim poziomie komfortu. Inaczej podejdziemy do prostych stopni prowadzących z tarasu do ogrodu na niewielkiej skarpie – tam często dopuszczalne są większe wysokości stopni i mniejsze głębokości, o ile nie ma wymogu dostępności czy intensywnego użytkowania. Ale główne wejście to wizytówka domu i jego bariera bezpieczeństwa – tutaj warto stosować wymiary komfortowe i zgodne z zasadami projektowania uniwersalnego, nawet jeśli przepisy dla jednorodzinnych są łagodniejsze.

Pamiętajmy, że przepisy określają *minimalne* wymagania bezpieczeństwa, a nie *optymalny* komfort. Dobry projektant zawsze dąży do rozwiązań, które wykraczają poza absolutne minimum, oferując użytkownikom najwyższy możliwy komfort i bezpieczeństwo, adekwatne do funkcji schodów. Warto zainwestować czas i środki w solidny projekt, który uwzględni wszystkie te aspekty, zanim przejdziemy do budowy.

Inny aspekt przepisów dotyczy budowy schodów na granicy działki. Jeśli planujemy budowę schodów przylegających bezpośrednio do granicy działki sąsiada, mogą obowiązywać dodatkowe przepisy lokalne lub konieczne będzie uzyskanie zgody na odstępstwo. Chociaż nie wpływa to bezpośrednio na wymiary *stopni*, wpływa na szerokość całego biegu i usytuowanie konstrukcji, co pośrednio wymusza dopasowanie wymiarów do dostępnej przestrzeni.

Czasem spotykamy się z pytaniem: czy na schody zewnętrzne potrzeba pozwolenia na budowę? Zasadniczo budowa schodów zewnętrznych (np. prowadzących do wejścia) w ramach budowy lub przebudowy domu objęta jest pozwoleniem lub zgłoszeniem, w zależności od zakresu prac. Sam remont istniejących schodów o niezmienionych wymiarach może być traktowany jako zwykła konserwacja. Ale budowa nowych schodów lub zmiana ich konstrukcji/wymiarów wymaga zazwyczaj zgłoszenia. W dokumentacji do zgłoszenia lub pozwolenia wymiary schodów zewnętrznych muszą być jasno przedstawione i zgodne z przepisami WT. Warto o tym pamiętać na wczesnym etapie planowania.

Niejednokrotnie brak wiedzy o przepisach kończy się kosztownymi poprawkami. Przykładowo, schody do nowo wybudowanego budynku gospodarczego miały stopnie wysokości 22 cm i głębokości 25 cm. Inwestorowi wydawały się "w sam raz". Inspektor nadzoru budowlanego podczas odbioru nakazał przebudowę, argumentując niezgodnością z WT w zakresie maksymalnej wysokości stopnia dla schodów stałych (limit 19 cm) oraz minimalnej głębokości. Prosta sprawa, wydawać by się mogło, a generuje dodatkowe koszty, nerwy i opóźnienia. To agresywny, ale prawdziwy przykład tego, dlaczego zasady projektowania schodów muszą być traktowane śmiertelnie poważnie.

Minimalna Szerokość Biegów i Podesty Schodów Zewnętrznych

Skupiliśmy się na pojedynczym stopniu, ale schody zewnętrzne to często złożona konstrukcja, składająca się z jednego lub wielu biegów przedzielonych podestami. Kluczowe dla komfortu i bezpieczeństwa są nie tylko wymiary stopni, ale także przestrzeń do poruszania się – czyli minimalna szerokość użytkowa biegu schodowego oraz rozmiar i lokalizacja podestów. Te elementy wspólnie tworzą „trasę” komunikacyjną, a jej przepustowość i bezpieczeństwo zależą właśnie od tych „szerszych” wymiarów.

Minimalna szerokość użytkowa biegu schodowego, jak już wspomniano w kontekście przepisów, w przypadku budynków mieszkalnych jednorodzinnych dla schodów wewnątrz może wynosić 0.8 m. Jednak dla schodów zewnętrznych, szczególnie tych prowadzących do głównego wejścia, norma ta jest zdecydowanie niewystarczająca w kontekście praktycznym. Zastanów się – jak wnieść sofę po schodach o szerokości 80 cm? Jak wygodnie minąć się z drugą osobą? Albo jak bez obawy zejść, niosąc coś w obu rękach? Dlatego specjaliści rekomendują, by minimalna szerokość biegu schodów zewnętrznych, zwłaszcza głównych, wynosiła co najmniej 90-100 cm. To szerokość, która pozwala na komfortowe minięcie się dwóch osób, względnie swobodne poruszanie się z większymi pakunkami i zwiększa ogólne poczucie przestrzeni i bezpieczeństwa.

Szerokość biegu jest też ściśle powiązana z liczbą stopni w biegu. Dłuższe biegi, bez podestów, stają się monotonne i męczące. Podesty pełnią funkcję miejsc odpoczynku oraz przestrzeni manewrowej, np. przy zmianie kierunku. Przepisy WT 2019 określają maksymalną wysokość jednego biegu bez spocznika dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych (dopuszczają ponad 3 metry wysokości piętra w jednym biegu, ale dla schodów wewnątrz) oraz dla innych budynków (zazwyczaj ok. 3 metry). Na zewnątrz, ze względów bezpieczeństwa i komfortu, projektuje się podesty częściej, zwłaszcza przy dużych różnicach poziomów, aby przełamać długie biegi i stworzyć bezpieczne „lądowisko” przed drzwiami.

Wymiary podestów są kluczowe dla funkcjonalności. Minimalna długość podestu powinna być co najmniej 1.5 razy szerokość stopnia (mierzone w kierunku ruchu) i nie mniejsza niż szerokość biegu. Przed drzwiami wejściowymi na poziomie podestu często potrzebna jest większa przestrzeń. Zgodnie z przepisami dotyczącymi dostępności (choć dotyczą one głównie budynków publicznych, są dobrym wzorem dla komfortowych wejść do domów), minimalna przestrzeń manewrowa przed drzwiami na podeście powinna wynosić 1.5 x 1.5 metra. To przestrzeń umożliwiająca swobodne obrócenie się na wózku inwalidzkim, ale też niezwykle wygodna dla każdego użytkownika – daje miejsce na otwarcie drzwi do wewnątrz lub na zewnątrz, na rozpakowanie siatek z zakupami, na rozmowę bez blokowania ruchu.

Wyobraź sobie sytuację: dostawca próbuje wnieść dużą paczkę, a przed drzwiami masz wąski podest, na którym ledwo mieści się stopa. Musi balansować na krawędzi, a drzwi otwierają się na zewnątrz, zajmując całą dostępną przestrzeń. Kurier (i Ty) jesteście sfrustrowani. Wystarczyło zaplanować podest o odpowiednich wymiarach schodów zewnętrznych na etapie projektu. Zastosowanie podestu o głębokości 1.5 m i szerokości odpowiadającej biegowi 1.2 m zmienia tę sytuację dramatycznie – jest miejsce na paczkę, na swobodne otwarcie drzwi, na bezpieczne postawienie kroków. To empatią podchodzimy do użytkownika, przewidując jego potencjalne trudności.

Materiał, z którego wykonany jest podest, również ma znaczenie. Powinien być spójny ze stopniami lub je uzupełniać. Podesty betonowe, wykończone tym samym materiałem co stopnie (płytki, kamień, deski), są standardem. Należy zadbać o ich odpowiednie spadki (1-2% na zewnątrz) i skuteczny system odwodnienia, aby woda nie zalegała, tworząc ryzyko poślizgnięcia. Na dużych podestach przed wejściem często stosuje się kratki odpływowe.

Lokalizacja podestu zależy od układu terenu i architektury. W przypadku schodów jednobiegowych, podesty znajdują się na dole i u góry. Schody dwubiegowe z podestem pośrednim zmieniają kierunek ruchu o 90 lub 180 stopni. Ten pośredni podest musi być na tyle duży, aby umożliwić bezpieczne obrócenie się. Jego minimalne wymiary wynikają zazwyczaj z sumy szerokości biegu i tzw. duszy (wolnej przestrzeni między biegami w schodach dwubiegowych z duszą, choć to bardziej pojęcie związane ze schodami wewnętrznymi w tradycyjnym budownictwie; w schodach zewnętrznych częściej mamy podesty pełne, bez pustej przestrzeni między biegami).

Co ciekawe, szerokość biegu ma także wpływ na potrzebę stosowania poręczy. Przepisy wymagają poręczy przy schodach o szerokości użytkowej większej niż 1,1 metra (dla niektórych rodzajów budynków) po obu stronach biegu. Dla węższych wystarczy jedna poręcz. Na schodach zewnętrznych poręcze są jednak gorąco zalecane ze względów bezpieczeństwa w warunkach zimowych czy podczas opadów, niezależnie od szerokości, gdy wysokość biegu przekracza pewną wartość (np. 0.5m lub 4 stopnie, choć przepisy precyzują to zwykle dla biegu o wysokości >1m lub powyżej 10 stopni). Solidna, dobrze zaprojektowana poręcz na odpowiedniej wysokości (zwykle 90 cm nad stopniami/podestami) to nieocenione wsparcie.

Zminimalizowanie szerokości biegu schodów zewnętrznych do absolutnego minimum wynikającego z przepisów (o ile takie minimum jest określone i nie dotyczy dostępności, co w przypadku domów jednorodzinnych jest pewną "furtką") to ryzyko. Ryzykujemy niewygodę, a w konsekwencji, mniejszą funkcjonalność przestrzeni zewnętrznej. Szerokie, wygodne schody z przestronnymi podestami przed wejściem czy na tarasie to inwestycja w komfort życia. Tworzą naturalne miejsce do postawienia donic, przysiadnięcia, a nawet krótkiej rozmowy. To często zapomniany aspekt – schody zewnętrzne to nie tylko droga, ale też część przestrzeni wypoczynkowej lub reprezentacyjnej.

Analizując projekty schodów zewnętrznych, często widzimy tendencję do oszczędzania miejsca kosztem komfortu – stopnie są zbyt wysokie, zbyt płytkie, biegi za wąskie, a podesty mikroskopijne lub wcale ich nie ma. Jest to szczególnie widoczne na niewielkich działkach. Jednak nawet w trudnych warunkach terenowych czy przestrzennych, można (i powinno się) dążyć do kompromisu, który zapewni akceptowalny poziom komfortu i bezpieczeństwa. Czasami oznacza to konieczność zaplanowania schodów o nietypowym kształcie, użycia innych materiałów lub niewielkiej modyfikacji układu terenu.

Kończąc, pamiętaj, że minimalne wymiary biegu i podestu to punkty wyjścia. Dobry projekt schodów zewnętrznych zawsze celuje w optymalne wymiary schodów zewnętrznych, które uwzględniają nie tylko przepisy, ale przede wszystkim realnych ludzi, którzy będą z tych schodów korzystać na co dzień, przez wiele lat, w słońcu, deszczu i śniegu. To jest prawdziwa miara udanego projektu.