Klapy dymowe kiedy są wymagane i jak to sprawdzić?

Kłęby czarnego dymu potrafią zabić szybciej niż sam ogień, dlatego polskie przepisy traktują sprawne oddymianie jako jeden z filarów bezpieczeństwa pożarowego. Klapy dymowe kiedy wymagane pojawiają się w konkretnych progach powierzchni, wysokości i liczby osób. Poniżej znajdziesz pełne wyjaśnienie przepisów, rodzajów systemów i realnych kosztów bez lania wody.

• Przepisy i normy dotyczące klap dymowych
• Rodzaje klap dymowych i ich montaż
• Serwis, przeglądy i koszty klap dymowych

Przepisy i normy dotyczące klap dymowych

Podstawą prawną pozostaje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.). Paragrafy od 219 do 224 precyzują, kiedy w budynku musi pojawić się instalacja do odprowadzania dymu i ciepła. Oddymianie grawitacyjne sprawdza się przy średnich obiektach, natomiast mechaniczne wszędzie tam, gdzie naturalny ciąg jest za słaby.

Z norm europejskich najważniejsza okazuje się seria PN-EN 12101. Część 1 opisuje wymagania dla kurtyn dymowych, część 2 reguluje klapy dymowe, a część 3 dotyczy wentylatorów oddymiających. W praktyce projektant dobiera elementy tak, by łącznie zapewniały utrzymanie warstwy wolnej od dymu o wysokości minimum 2 metrów przez 1200 sekund to czas potrzebny na sprawną ewakuację.

Rolę kontrolną pełni rzeczoznawca ds. ochrony przeciwpożarowej. To on zatwierdza scenariusz pożarowy, weryfikuje obliczenia aerodynamiki dymu i wydaje opinię wpisywaną do dokumentacji powykonawczej. Bez jego podpisu system oddymiania nie przejdzie odbioru komendanta miejskiego PSP. Konsekwencje zignorowania tych wymogów bywają bolesne: decyzja o wstrzymaniu użytkowania obiektu, a w skrajnych przypadkach zarzut sprowadzenia zagrożenia dla życia zbiorowego.

Czy Twój budynek wymaga oddymiania? Lista kontrolna

• Czy budynek ma ponad 25 metrów wysokości lub więcej niż 9 kondygnacji nadziemnych?
• Czy łączna powierzchnia strefy pożarowej przekracza 1000 m²?
• Czy w obiekcie przebywa jednorazowo ponad 50 osób?
• Czy klatka schodowa stanowi jedyną drogę ewakuacji?
• Czy pod budynkiem znajduje się garaż zamknięty na więcej niż dwóch poziomach?
• Czy w strefie składowane są materiały o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m²?
• Czy obiekt kwalifikuje się jako użyteczności publicznej (szkoła, szpital, galeria)?
• Czy w budynku istnieje strefa zagrożenia wybuchem (np. akumulatorownia, lakiernia)?

Trzy lub więcej odpowiedzi twierdzących praktycznie przesądza o konieczności montażu profesjonalnego systemu oddymiania.

Rodzaje klap dymowych i ich montaż

Klapa dymowa to ruchomy element montowany w dachu lub ścianie, który w normalnym trybie pozostaje zamknięty. Podczas alarmu pożarowego otrzymuje impuls z centrali sterującej i otwiera się w ciągu 60 sekund, tworząc kanał odprowadzający dym ku górze. Zasada działania opiera się na różnicy gęstości: gorące gazy wędrują do góry, a świeże powietrze wpada dolnymi otworami nawiewnymi, wypierając warstwę dymu z dolnej strefy.

System mechaniczny wykorzystuje wentylatory osiowe o wydajności od 8 000 m³/h do nawet 60 000 m³/h, sterowane falownikiem. Sprawniejszy w budynkach o dużej powierzchni, gdzie sam ciąg naturalny byłby zbyt wolny, a liczba klap ograniczona konstrukcją dachu. Grawitacyjny zaś pozostaje tańszy w eksploatacji, bo nie pobiera energii na co dzień i nie wymaga redundancji zasilania na poziomie 90 minut pracy ciągłej.

Montaż klap dymowych wykonuje wyłącznie firma posiadająca certyfikat potwierdzający kompetencje w zakresie urządzeń przeciwpożarowych. Proces zaczyna się od wyznaczenia stref dymowych, przez nawiercenie otworów w płycie dachowej, montaż podstawy, a kończy na podpięciu siłownika 24 V do centrali sygnalizacji pożarowej. Każdy etap dokumentuje się wpisem do książki obiektu budowlanego, a końcowy odbiór odbywa się w obecności rzeczoznawcy.

Serwis, przeglądy i koszty klap dymowych

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719) nakazuje przegląd techniczny urządzeń oddymiających minimum raz w roku. W praktyce intensywniej eksploatowane obiekty decydują się na przegląd co 6 miesięcy, bo awaryjność siłowników rośnie po 30 000 cykli pracy.

Koszt rocznego przeglądu zaczyna się od 1 200 zł netto dla niewielkiej hali magazynowej z czterema klapami i sięga 25 000 zł netto w przypadku galerii handlowej wyposażonej w 80 klap oraz 6 wentylatorów oddymiających. Całkowity koszt inwestycji waha się od 15 000 zł za prosty system grawitacyjny w małym obiekcie do 600 000 zł za w pełni redundantny system mechaniczny w biurowcu klasy A.

Najczęstszym błędem eksploatacyjnym pozostaje blokowanie klap dymowych przedmiotami lub reklamami utrudnia to otwarcie i powoduje uszkodzenie siłowników. Drugą pułapką jest dobór systemu bez rzetelnej analizy CFD, która pokazuje rzeczywisty rozkład dymu w nietypowej geometrii dachu. Trzecią rezygnacja z przeglądów, która w razie pożaru oznacza odmowę wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela.

Klapy dymowe kiedy wymagane wynikają wprost z przepisów techniczno-budowlanych i normy PN-EN 12101-2, dlatego warto już na etapie koncepcji architektonicznej zarezerwować odpowiednią liczbę otworów w dachu. Inwestor, który uwzględni oddymianie od początku, oszczędza średnio 15% kosztów w porównaniu z późniejszą adaptacją gotowego budynku.

Skontaktuj się z rzeczoznawcą ds. ochrony ppoż. i poproś o audyt istniejącego lub planowanego obiektu jedna wizja lokalna potrafi rozwiać wątpliwości dotyczące klasy odporności ogniowej, wydajności wentylatorów i poprawności scenariusza pożarowego.

Podstawa prawna: Rozporządzenie MI z 12.04.2002 (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.), Rozporządzenie MSWiA z 07.06.2010 (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719), normy PN-EN 12101-1, 12101-2, 12101-3. Źródło: isap.sejm.gov.pl, pkbpp.pl.