Zadaszenie tarasu ile zapłacisz za m² w 2026?
Realne zadaszenie tarasu cena za m2 w 2025 roku waha się od 970 do 4 800 zł netto za sam materiał i konstrukcję, a kompletna realizacja z montażem, odwodnieniem i ewentualną zabudową boczną kosztuje najczęściej między 7 000 a 35 000 zł brutto. Rozstrzał wygląda na spory, ale ma konkretne uzasadnienie w fizyce budowli: drewno klejone warstwowo (BSH) pracuje inaczej pod śniegiem niż aluminium, a poliwęglan komorowy waży 1,2 kg/m² wobec 15 kg/m² dla szkła hartowanego, co zmienia dobór profili nośnych. Poniżej rozbita widełka na materiały, osiem czynników windujących cenę, ukryte koszty pomijane przez kalkulatory online, a także instrukcja pomiaru, dzięki której wycena przyjdzie w 48 godzin zamiast dwóch tygodni.

- Aktualne ceny zadaszenia tarasu za m² trzy główne warianty materiałowe
- Czynniki, które windują koszt zadaszenia tarasu
- Jak zmierzyć taras krok po kroku, żeby wycena przyszła w 48 godzin
- Najpopularniejsze wymiary realizacji w 2025 roku
- Zadaszenie tarasu czy pergola co wybrać za Twoje pieniądze?
- Ukryte koszty zadaszenia tarasu, o których zapominasz
- Case study: realizacja 4,0 × 5,0 m z lamelami
- Jak wybrać wykonawcę i nie przepłacić
- Kalkulator orientacyjny kosztu zadaszenia
- Checklista: co przygotować przed wyceną
- Najczęstsze pytania inwestorów
Aktualne ceny zadaszenia tarasu za m² trzy główne warianty materiałowe
Drewno BSH z poliwęglanem komorowym to wciąż najtańsze zadaszenie tarasu, jeśli zależy Ci na naturalnym wyglądzie i akceptujesz coroczną impregnację. Klejone warstwowo belki (norma PN-EN 14080:2013) eliminują typowe dla tarcicy wady skręcania i pękania, a 16-milimetrowy poliwęglan komorowy tłumi deszcz o natężeniu do 80 mm/h bez hałasu wewnątrz tarasu. Sprawdza się przy konstrukcjach do 25 m², bo powyżej tej powierzchni dach wymaga już słupów 140×140 mm i krokwi 80×200 mm, a to winduje cenę drewna o około 18%.
Aluminium z poliwęglanem stanowi średnią półkę cenową i łączy lekkość z zerową konserwacją. Profile nośne 100×100 mm ze stopu EN AW-6060 T66 wytrzymują obciążenie śniegiem do 150 kg/m² bez ugięcia przekraczającego L/200 (gdzie L to rozstaw słupów), co w Polsce wystarcza w strefach I-III. Powłoka proszkowa w kolorze RAL 7016 lub 9005 ma grubość 60-80 mikronów i po dziesięciu latach nie wymaga odnawiania.
Aluminiowe dachy lamelowe sterowane elektrycznie to górna półka, ale oferują coś, czego sztywne zadaszenie nie powtórzy: regulację zacienienia w zakresie 0-135°. Lamele o przekroju 150×200 mm obracają się za pomocą silnika 24 V ukrytego w profilu, a pozycja zamyka się na zatrzask pod wpływem nacisku, więc przy braku prądu dach zachowuje funkcję dachową. Jedna sekcja lamelowa kosztuje tyle co całe zadaszenie poliwęglanowe, ale zyskać można funkcję ogrodu zimowego bez konieczności starania się o pozwolenie (o czym niżej).
| Materiał | Cena od (zł/m² netto) | Minimalna realizacja brutto | Trwałość | Konserwacja |
|---|---|---|---|---|
| Drewno BSH + poliwęglan 16 mm | 970 | 7 000 zł (ok. 7 m²) | 25-35 lat (konstrukcja) | Impregnacja co 12 miesięcy |
| Aluminium + poliwęglan 16 mm | 1 127 | 9 500 zł (ok. 8 m²) | 40+ lat | Mycie 2× w sezonie |
| Aluminium lamelowe z napędem | 3 140 | 22 000 zł (ok. 7 m²) | 30 lat (20 lat na automatykę) | Serwis napędów co 3 lata |
Czynniki, które windują koszt zadaszenia tarasu
Powierzchnia tarasu wpływa na cenę nie liniowo, lecz schodkowo. Konstrukcja do 12 m² wymaga słupów 100×100 mm i krokwi pośrednich co 60 cm, ale przy 15-20 m² dochodzi belka kalenicowa i krokwie 80×180 mm, a powyżej 25 m² konieczne bywa podparcie środkowe lub zwiększenie przekroju słupów do 120×120 mm. Każdy taki skok konstrukcyjny podnosi koszt stali lub aluminium o 200-400 zł za metr bieżący profilu.
Rodzaj pokrycia ma znaczenie większe, niż sugerują kalkulatory online. Poliwęglan komorowy 16 mm przepuszcza 65% światła i waży 2,7 kg/m², poliwęglan lity 6 mm przepuszcza 88% i waży 7,4 kg/m², a szkło hartowane ESG 8 mm waży 20 kg/m² i wymaga konstrukcji o nośności co najmniej 80 kg/m² większej niż plastik. Ta różnica wagi i sztywności tłumaczy, dlaczego szkło hartowane podnosi cenę metra kwadratowego średnio o 700 zł.
Liczba słupów jest bezpośrednim skutkiem rozpiętości. Reguła jest prosta: przy poliwęglanie komorowym maksymalna rozpiętość krokwi wynosi 4,5 m bez podparcia, przy szkle hartowanym 3,2 m, a przy lamelach obrotowych 3,8 m. Im szerszy taras, tym więcej słupów lub większy przekrój profilu, a to zawsze droższe niż sam materiał pokrycia.
System odwodnienia rynnowego to 800-2 200 zł osobno, ale jego brak oznacza wodę kapiącą na głowę przy normalnym deszczu i zaplamienie elewacji po dwóch latach. Rynna kwadratowa aluminiowa 120 mm sprawdza się do 25 m² dachu, powyżej potrzebna jest rynna 150 mm albo wpust do rynny wewnętrznej.
Zabudowa boczna (ścianki przesuwne z poliwęglanu, zasłony, rolety screen) kosztuje 1 200-4 500 zł za każdy metr bieżący biegnący wzdłuż ściany. Kiedy ma sens? Gdy taras stoi od strony zachodniej i latem od 14:00 do 19:00 nie da się na nim siedzieć bez osłony przed słońcem.
Oświetlenie LED wpuszczane w krokwie to 800-2 500 zł (4-8 punktów + zasilacz). Wybieraj diody CRI ≥ 90, bo przy tańszych CRI 80 twarz przy stole wygląda na zmęczoną. Barwa 3000 K pasuje do drewna, 4000 K do aluminium.
Kolor niestandardowy RAL podnosi cenę o 8-12% względem szarości i bieli magazynowej. Realizacja dowolnego koloru z palety RAL wymaga pojedynczego zamówienia proszku, a minimalna wielkość partii w lakierni to 30 kg proszku, co producent rozlicza na zamawiającym.
Dostępność montażu potrafi zmienić cenę o 25%. Taras na piętrze, bez dostępu dźwigiem, ze ścianą, do której trzeba mocować kotwami chemicznymi w cegłe klinkierową, jest droższy w montażu o 30-40% niż parter z dostępem z trzech stron.
Jak zmierzyć taras krok po kroku, żeby wycena przyszła w 48 godzin
Pomiar trwa 15 minut, ale wymaga konsekwencji w kolejności. Pomiary podaj w milimetrach, nie w metrach, bo różnica 30 mm na tarasie oznacza dobór krokwi innej klasy i zmianę ceny o 400 zł. Zanim zaczniesz, przygotuj: taśmę mierniczą 5 m, poziomicę 60 cm, kawałek kredy i telefon z aparatem.
Krok 1: Zmierz szerokość tarasu (fasada → słupy tylne). Stań na środku elewacji i napnij taśmę prostopadle do ściany domu aż do miejsca, gdzie staną słupy tylne. Zanotuj wymiar w trzech punktach: lewy, środek, prawy. Różnice między nimi powyżej 50 mm sygnalizują krzywy teren, który wymaga regulowanych kotew.
Krok 2: Zmierz długość wzdłuż elewacji. Idź wzdłuż ściany domu i zmierz odcinki 1-2 metrowe, sumując do całkowitej długości. Zrób zdjęcia każdego odcinka z metryczką w kadrze.
Krok 3: Sprawdź wysokość montażu. Od poziomu tarasu do dolnej krawędzi okapu dachu, do którego mocujesz zadaszenie. Wpisz wymiar w milimetrach, a nie w przybliżeniu. Jeśli elewacja ma okap, wysokość montażu wpływa na minimalny spadek dachu (zwykle 8-12°, by woda sama spływała).
Krok 4: Wskaż ściany do zabudowy bocznej. Na planie oznacz M (ściana murowana, do której mocujesz), S (sąsiadująca zabudowa), P (pełna zabudowa) lub O (otwarte). Trzy zdjęcia z każdego narożnika wystarczą.
Gotowy szablon e-maila do wykonawcy wygląda tak:
Temat: Wycena zadaszenia tarasu [adres inwestycji]
Dzień dobry,
Proszę o wycenę zadaszenia tarasu o następujących parametrach:
- Szerokość: 4 200 mm (fasada → słupy tylne)
- Długość wzdłuż elewacji: 6 800 mm
- Wysokość montażu: 2 650 mm od posadzki do okapu
- Pokrycie: poliwęglan komorowy 16 mm mleczny
- Konstrukcja: drewno BSH lub aluminium (do konsultacji)
- Zabudowa boczna: 1 ściana przesuwna (3 200 mm)
- Oświetlenie: 6 punktów LED 3000 K
- Odwodnienie: rynna aluminiowa do istniejącej rury spustowej
- Dostęp: parter, swobodny z trzech stron
Załączam 6 zdjęć i szkic z wymiarami.
Proszę o dwie wersje wyceny: aluminium oraz drewno BSH.
Pozdrawiam
Z taką wiadomością wycena zwykle wraca w 1-2 dni robocze, a nie po dwóch tygodniach domyślania się, czego potrzebujesz.
Najpopularniejsze wymiary realizacji w 2025 roku
Na Mazowszu i w aglomeracjach śląskich zdecydowana większość zamówień dotyczy tarasów od 12 do 22 m², bo tyle mieści się w typowej działce rekreacyjnej przy domu jednorodzinnym. Poniżej rzeczywiste przedziały wymiarów i orientacyjne kwoty brutto przy konstrukcji aluminiowej z poliwęglanem komorowym 16 mm. Kwoty obejmują materiał, robociznę i odwodnienie, ale bez zabudowy bocznej i oświetlenia.
| Typ realizacji | Najczęstsze wymiary | Przybliżona cena brutto |
|---|---|---|
| Mały taras przy ścianie | 3,0 × 4,0 m (12 m²) | 14 800 18 200 zł |
| Średni taras z zabudową | 3,5 × 5,0 m (17,5 m²) | 22 000 27 500 zł |
| Duży taras narożny | 4,5 × 5,5 m (24,75 m²) | 31 000 38 000 zł |
| Taras wolnostojący | 4,0 × 6,0 m (24 m²) | 33 000 42 000 zł |
Taras narożny 4,5 × 5,5 m stanowi wyzwanie inżynieryjne: łączenie dwóch połaci dachu wymaga narożnika z blachy powlekanej, który sam kosztuje 380-550 zł, ale bez niego woda kapie dokładnie na głowę w najmniej oczekiwanym miejscu.
Zadaszenie tarasu czy pergola co wybrać za Twoje pieniądze?
Kluczowa różnica: zadaszenie chroni przed deszczem, a pergola przed słońcem. To nie kwestia marketingu, lecz fizyki. Dach z poliwęglanu 16 mm nie przepuszcza 100% wody przy nachyleniu 10° lub więcej, ale klata piór lameli aluminiowych z odstępem 30 mm przepuszcza deszcz pionowy w 60% oraz 95% deszczu ukośnego. Latem pergola z piórami obrotowymi tworzy cień 90%, zimą 0% po otwarciu, więc taras nie traci światła w grudniu.
| Cecha | Zadaszenie tarasu | Pergola aluminiowa |
|---|---|---|
| Montaż | Do elewacji lub wolnostojące | Wolnostojąca lub do elewacji |
| Ochrona przed deszczem | Pełna | Częściowa (zależy od kąta lameli) |
| Cena od | 970 zł/m² | 780 zł/m² (bez lameli) |
| Odporność na śnieg | Do 150 kg/m² | Do 90 kg/m² |
| Konserwacja | Mycie 2× w sezonie | Mycie 2× w sezonie + serwis napędów |
| Estetyka | Nowoczesna lub rustykalna | Wyłącznie nowoczesna |
Kiedy wybrać zadaszenie? Gdy taras stoi od strony północnej i potrzebujesz osłony przed deszczem przy codziennym grillowaniu, albo gdy chcesz magazynować poduszki na zewnątrz przez cały rok. Dach stały nie wymaga serwisu napędów, bo nie ma napędów, a to oznacza niższy koszt eksploatacji w 20-letniej perspektywie.
Kiedy wybrać pergolę lamelową? Gdy taras pełni funkcję jadalni od wiosny do jesieni i chcesz regulować zacienienie w ciągu dnia. Pergole z lamelami obrotowymi są też jedynym rozwiązaniem, które pozwala zamontować oświetlenie punktowe wbudowane w profile lameli bez widocznych kabli.
Kiedy wybrać pergolę tkaninową (żagiel)? Gdy szukasz rozwiązania na lato, akceptujesz demontaż na zimę i cenisz sobie minimalistyczną estetykę. Tkaniny akrylowe impregnowane teflonem wytrzymują UV przez 8-10 lat, ale deszcz przy wietrze przecieka, więc pergola żaglowa to głównie ochrona przed słońcem.
Ukryte koszty zadaszenia tarasu, o których zapominasz
Fundament i podmurówka stanowią 8-14% wartości całej inwestycji. Słupy aluminiowe wymagają kotew wklejanych w betonie minimum klasy C20/25, głębokość osadzenia 1,0-1,2 m poniżej poziomu gruntu (poniżej strefy przemarzania, która w Polsce wynosi 80-140 cm w zależności od strefy). Sam fundament punktowy 30×30×100 cm to 180-260 zł za sztukę, a przy tarasie potrzebujesz 4-6 kotew.
Odprowadzenie wody z dachu stanowi pozornie szczegół, ale rynna kwadratowa aluminiowa z wpustem do istniejącej rury spustowej domu kosztuje 850-1 400 zł osobno, a rynna okrągła 110 mm z hakami regulowanymi to 110-140 zł za metr bieżący. Rynna powinna mieć spadek 0,5-1% w kierunku wpustu, czyli 5-10 mm na każdy metr bieżący.
Przyłącze elektryczne do lameli obrotowych wymaga osobnego obwodu 230 V z wyłącznikiem nadprądowym i różnicowoprądowym, co oznacza trasę kablową w korytkach albo pod tynkiem do rozdzielni. To 600-1 600 zł w zależności od odległości od rozdzielni. Bez tego napęd lamelowy nie działa.
Pozwolenie na budowę potrzebujesz wtedy, gdy zadaszenie przekracza powierzchnię 35 m² lub zmienia bryłę budynku wpisaną do projektu domu. Dachy do 35 m² i nie wyższe niż główna kalenica często wystarczy zgłosić (art. 29 ust. 3 pkt 2 Prawa budowlanego), ale i tak potrzebujesz kierownika budowy i dziennika. Sama dokumentacja to 1 200-2 500 zł.
Projekt konstrukcyjny (obliczenia statyczne) jest wymagany dla dachów o rozpiętości powyżej 3,5 m lub nietypowym kształcie. Uprawniony konstruktor wystawia opinię i obliczenia obciążenia śniegiem oraz wiatrem wg Eurokodu 1 (PN-EN 1991-1-3 dla śniegu i PN-EN 1991-1-4 dla wiatru). Koszt: 350-900 zł.
Schemat konstrukcji z oznaczonymi elementami wpływającymi na cenę:
[BELKA GŁÓWNA / KALENICA] → 3 200 4 800 zł
[KROKWIE 80×180 co 600 mm] → 2 800 4 200 zł
[SŁUPY 100×100 co 3 m] → 4 × 420 = 1 680 zł
[POKRYCIE poliwęglan 16 mm] → 4 800 zł (przy 20 m²)
[RYNNA kwadratowa 120 mm] → 1 100 zł
[KOTWY CHEMICZNE] → 380 zł
[ROBOT MONTAŻ] → 5 200 7 000 zł
SUMA: ok. 22 480 zł brutto przy 20 m² dachu z poliwęglanu
Case study: realizacja 4,0 × 5,0 m z lamelami
Inwestycja przy domu wolnostojącym, działka 800 m², ekspozycja południowo-zachodnia. Taras 4,0 m głębokości i 5,0 m wzdłuż elewacji, czyli 20 m². Konstrukcja aluminiowa RAL 7016 z lamelami obrotowymi 150×200 mm, napęd Somfy z czujnikiem wiatru i deszczu, oświetlenie LED 6 punktów w krokwiach.
Zakres prac obejmował wykop pod 4 stopy fundamentowe 30×30×120 cm każda, montaż konstrukcji aluminiowej z 6 słupami (3 wzdłuż elewacji, 3 tylne), pokrycie lamelowe z napędem, instalację elektryczną 3-żyłową od rozdzielni (12 m), oświetlenie LED ciepłe 3000 K, czujnik deszczu i wiatru oraz odwodnienie do istniejącej studni chłonnej 6 m dalej.
Termin realizacji wyniósł 14 dni roboczych, w tym 3 dni na fundamenty, 4 dni na montaż konstrukcji, 2 dni na instalację elektryczną, 5 dni na uruchomienie napędów i szkolenie inwestora z obsługi aplikacji mobilnej.
Cena końcowa: 28 400 zł brutto (materiał 18 600 zł, robocizna 7 200 zł, elektryka 1 400 zł, projekt konstrukcyjny 650 zł, transport 550 zł). Gwarancja: 10 lat na konstrukcję aluminiową, 5 lat na powłokę proszkową, 3 lata na napędy Somfy. Zasilanie awaryjne UPS w zestawie pozwala zamknąć lamele przy braku prądu przez 6 godzin.
Ten konkretny przypadek pokazuje coś ważnego: cena, którą zobaczysz w kalkulatorze online (zwykle „od 3 200 zł/m²" = 64 000 zł), różni się od realnej wyceny o 35 600 zł. Te pieniądze nie znikły w magiczny sposób, lecz w fundamentach, elektryce, projekcie i transporcie. Kiedy porównujesz oferty, pytaj zawsze, czy w kwocie jest wszystko łącznie z gotowością do użytkowania.
Jak wybrać wykonawcę i nie przepłacić
Trzy wyceny od różnych ekip dają ci obraz rynkowy, ale tylko wtedy, gdy wszystkie bazują na tym samym zakresie. Wyślij identyczny szablon e-maila do każdej ekipy i poproś o wycenę w wersji „sama konstrukcja" i „pod klucz" wtedy widzisz, ile kosztuje materiał i robocizna osobno, a ile „integracja" z domem.
Certyfikaty materiałów (BSH, aluminium, poliwęglan) powinny być załączone do oferty. Bez nich trudno zweryfikować deklarowaną klasę wytrzymałości. Aluminium EN AW-6060 T66 to zupełnie coś innego niż EN AW-6063 różnica w cenie surowca wynosi 14%, a w nośności do 22%.
Normy śniegowe w Polsce dzielą kraj na 5 stref. Mapa obciążenia śniegiem (PN-EN 1991-1-3) wskazuje strefy I-V od 0,7 kN/m² do 2,4 kN/m². Taras w Zakopanem (strefa V) wymaga konstrukcji o nośności 240 kg/m², w Gdańsku (strefa II) 120 kg/m², a w Poznaniu (strefa II) 110 kg/m². Sprawdź swoją strefę przed akceptacją oferty, bo różnica w cenie konstrukcji między strefą I i V wynosi 25%.
Gwarancja i serwis: minimum 5 lat na konstrukcję, 2 lata na automatykę, 1 rok na uszczelnienia. Umowa powinna zawierać procedurę serwisową, kto odpowiada za dostępność części, oraz czas reakcji na zgłoszenie. Bez tego reklamacja po 4 latach trwa w nieskończoność.
Termin realizacji w umowie chroni obie strony. Dobra umowa zawiera: datę rozpoczęcia, liczbę dni roboczych na wykonanie, karę umowną 0,3-0,5% wartości za każdy dzień zwłoki (lecz nie więcej niż 10% wartości), oraz procedurę odbioru z listą usterek do usunięcia w 14 dni.
Kalkulator orientacyjny kosztu zadaszenia
Poniższe narzędzie pozwala oszacować widełki cenowe dla trzech najczęstszych wariantów materiałowych w zależności od powierzchni tarasu. Ceny obejmują materiał, montaż i odwodnienie, ale nie uwzględniają zabudowy bocznej, oświetlenia ani fundamentów w tarcie.
Checklista: co przygotować przed wyceną
- Wymiary w milimetrach (szerokość, długość, wysokość montażu)
- Rodzaj pokrycia (poliwęglan mleczny / przezroczysty / szkło hartowane)
- Materiał konstrukcji (drewno / aluminium / stal)
- Kolor konstrukcji (RAL standardowy lub niestandardowy)
- Liczba ścian do zabudowy bocznej i ich rodzaj
- Liczba punktów oświetlenia LED + barwa światła
- Odległość od rozdzielni elektrycznej (jeśli lamele)
- Dostęp na plac budowy (dźwig, zwyżka, schody)
- Strefa śniegowa i wiatrowa wg PN-EN 1991
- Zdjęcia z 4 narożników tarasu + 1 zdjęcie elewacji w całości
Najczęstsze pytania inwestorów
Czy potrzebuję pozwolenia na zadaszenie tarasu o powierzchni 18 m²? Nie, jeśli zadaszenie nie przekracza 35 m² i nie zmienia bryły budynku wpisanej do projektu. Wystarczy zgłoszenie zgodnie z art. 30 Prawa budowlanego, na które urząd ma 21 dni na milczącą zgodę.
Ile trwa montaż zadaszenia? Realizacja standardowego tarasu 15-20 m² trwa od 7 do 14 dni roboczych. Fundamenty wymagają dodatkowe 5-7 dni na wiązanie betonu przed montażem konstrukcji, więc planuj minimum 3 tygodnie od wykopu do gotowego dachu.
Czy zadaszenie wytrzyma śnieg? Aluminium z poliwęglanem komorowym w strefie I-III wytrzymuje obciążenie śniegiem do 150 kg/m², co odpowiada warstwie śniegu mokrego o grubości 50 cm. Przy śniegu suchym i sypkim dopuszczalna warstwa rośnie do 120 cm, bo gęstość śniegu puchowego to zaledwie 80-120 kg/m³ wobec 200-500 kg/m³ dla śniegu mokrego.
Czy poliwęglan żółknie? Poliwęglan komorowy bez warstwy UV żółknie po 3-4 latach. Produkty z filtrem UV na górnej powierzchni (często oznaczone „UV protection" lub symbolem chronionej strony) zachowują przezroczystość przez 15+ lat. Zapytaj wykonawcę o kartę techniczną z wynikiem testu QUV 3000 h, który symuluje 10 lat ekspozycji.
Drewno czy aluminium? Drewno BSH jest tańsze o 20-30% od aluminium i cieplejsze w dotyku latem. Aluminium jest droższe, ale zerowej konserwacji i odporne na wilgoć. Wybór zależy od tego, czy wolisz oszczędzić na starcie, czy na konserwacji w 20-letniej perspektywie.
Źródła i normy
Dane cenowe: średnie rynkowe z ofert wykonawców z Mazowsza i Śląska, II kwartał 2025 r.
Normy śniegowe: PN-EN 1991-1-3:2005 „Oddziaływania na konstrukcje. Obciążenia śniegiem" (norma zharmonizowana, dostępna w PKN).
Normy wiatrowe: PN-EN 1991-1-4:2008 „Oddziaływania na konstrukcje. Oddziaływania wiatru".
Drewno klejone: PN-EN 14080:2013 „Konstrukcje drewniane. Drewno klejone warstwowo i drewno lite klejone."
Aluminium: PN-EN 1999-1-1 „Projektowanie konstrukcji aluminiowych."
Prawo budowlane: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414 z późn. zm.).
Strefy obciążenia śniegiem w Polsce: Załącznik krajowy NB do PN-EN 1991-1-3.
Źródła map i stref: Instytut Techniki Budowlanej (itb.pl), Polskie Sieci Elektroenergetyczne mapy stref wiatrowych i śniegowych.