Zabudowa klatki schodowej w bloku: co mówią przepisy 2026

Projektując blok mieszkalny, w którym część niska (do 4 m lub do 9 m) łączy się ze średniowysoką (9-25 m), projektant natrafia na twardy wymóg: dwie odrębne klatki schodowe, każda zamknięta w swojej strefie pożarowej. Poniżej konkretna wykładnia przepisów i praktyczne wskazówki, jak zaprojektować zabudowę klatki schodowej w bloku tak, żeby nie wróciła z urzędu z decyzją o wstrzymaniu robót.

• Wymagania ppoż. dla klatki schodowej w bloku niskim i średniowysokim
• Drzwi EI 30 i samozamykacz w zabudowie klatki schodowej
• Kiedy można zrezygnować z obudowy klatki schodowej w bloku
• Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze

Wymagania ppoż. dla klatki schodowej w bloku niskim i średniowysokim

Budynek wielorodzinny, którego jedna kondygnacja mieszkalna służy też za drogę ewakuacji dla strefy średniowysokiej, musi spełniać podwójny reżim. Część niska podlega uproszczonym zasadom, część powyżej 9 m rygorom pełnym, a granica między nimi stanowi strop oddzielenia pożarowego.

Klasyfikacja ZL III obejmuje m.in. budynki mieszkalne oraz takie, w których przebywa do pięciu osób w jednym lokalu. Klasa odporności pożarowej budynku (A, B, C, D, E) zależy od wysokości i wynika wprost z § 212 Warunków Technicznych 2024. Dla bloków do 25 m najczęściej stosuje się klasę B lub C, co przesądza o wymaganej odporności ogniowej przegród.

W części niskiej ściany i strop obudowy klatki muszą osiągać klasę EI 30, drzwi analogicznie. W części średniowysokiej normy zaostrzają się do EI 60, a klatka wymaga dodatkowo oświetlenia awaryjnego oraz wentylacji z klapą pożarową.

W praktyce oznacza to tyle: jeśli nad czwartą kondygnacją mieszkalną zaczyna się piąta, trzeba fizycznie oddzielić strefy. Najczęściej strop między nimi wykonuje się jako żelbetowy o grubości zapewniającej EI 60, a w przejściu montuje się drzwi przeciwpożarowe z samozamykaczem.

Bezwzględny zakaz łączenia klatki z garażem podziemnym bez przedsionka. To osobna strefa pożarowa (PM), a różnica zagrożeń wymusza bufor w postaci EI 60 z wentylacją mechaniczną oraz klapami odcinającymi na przewodach.

Klatka schodowa w części niskiej wymagania szczegółowe

Część niska pozwala na uproszczenia, ale nie na rezygnację z obudowy. Ściany i strop osiągają EI 30, drzwi tę samą klasę, samozamykacz obowiązkowy. Spocznik i bieg schodów mają odpowiednio 1,2 m szerokości, a maksymalna wysokość stopnia to 0,19 m.

Szerokość biegu wynika z § 70 WT i wynosi 1,2 m dla strefy ZL III obsługującej więcej niż trzy mieszkania. Węższa klatka nie spełnia wymagań ewakuacyjnych i nie zostanie dopuszczona do użytkowania.

Odpowietrzanie zależy od liczby klatek. W budynku z jedną klatką w części niskiej wymaga się okna oddymiającego lub nawiewnego o powierzchni co najmniej 0,5 m² z możliwością otwarcia z poziomu parteru. Przy większej liczbie klatek można zrezygnować z tego wymogu, o ile zapewniono alternatywną drogę ewakuacji.

Wymiarowanie i geometria tabela

Klatka schodowa w części średniowysokiej wymagania szczegółowe

Powyżej 9 m nad poziomem terenu wymogi się zaostrzają. Ściany i strop osiągają EI 60, drzwi tę samą klasę, a klatka musi być wyposażona w oświetlenie awaryjne o natężeniu minimum 1 lx na posadzce oraz wentylację z klapą pożarową sterowaną z poziomu parteru.

Klapy pożarowe montuje się na przejściach instalacji przez przegrody oddzielenia pożarowego. Bez nich przegroda traci ciągłość i odporność ogniową, nawet jeśli sama w sobie spełnia klasę EI 60.

Każde mieszkanie powyżej 9 m musi mieć dostęp do co najmniej dwóch klatek schodowych lub jednej klatki z awaryjnym wyjściem przez balkon. W praktyce ta druga opcja rzadko przechodzi przez urząd, bo wymaga dodatkowej konstrukcji wsporczej.

Przejście przez strop między strefami stanowi najsłabszy punkt projektu. Strop oddzielenia pożarowego wykonuje się jako monolityczną płytę żelbetową o grubości minimum 150 mm, z dylatacjami zabezpieczonymi pasami z wełny mineralnej klasy A1.

Drzwi EI 30 i samozamykacz w zabudowie klatki schodowej

Drzwi przeciwpożarowe klasy EI 30 stanowią pierwszą barierę ogniową w klatce. Bez samozamykacza bariera ta nie działa, bo w codziennym użytkowaniu drzwi zostają blokowane klinem lub rozciągnięte sprężyną.

Samozamykacz działa na zasadzie tłumienia hydraulicznego. Sprężyna wewnętrzna naciąga się przy otwarciu skrzydła, a tłok wypełniony olejem silikonowym kontroluje tempo zamykania. Dzięki temu drzwi nie trzaskają, a jednocześnie zamykają się w ciągu 3-5 sekund, co wystarcza, by odciąć dopływ tlenu do pożaru.

Typ samozamykacza dobiera się do masy skrzydła i intensywności ruchu. W klatce obsługującej 40 mieszkań sprawdza się model ramieniowy z regulacją prędkości zamykania i końcowego domyku. W klatce biurowej lepiej działa ukryty w ościeżnicy, bo nie koliduje z estetyką.

Drzwi EI 30 muszą posiadać atest wystawiony przez jednostkę notyfikowaną. Samo oznaczenie na tabliczce znamionowej nie wystarczy. Inwestor powinien żądać deklaracji właściwości użytkowych oraz raportu klasyfikacyjnego wg PN-EN 13501-2, w którym producent potwierdza zachowanie odporności ogniowej przez 30 minut.

Montaż drzwi wymaga pianki ogniochronnej oraz wkładek pęczniejących w szczelinie między ościeżnicą a murem. Pianka montażowa ogólnego przeznaczenia traci właściwości ogniochronne powyżej 200°C. Pianka ogniochronna utrzymuje stabilność do 1000°C przez 30-120 minut w zależności od klasy.

Odpowietrzanie i doświetlenie klatki

Klatka schodowa wymaga stałego dopływu świeżego powietrza oraz oświetlenia naturalnego na każdej kondygnacji. Okno oddymiające pełni podwójną funkcję: wietrzy klatkę w normalnym trybie i odprowadza dym podczas pożaru.

Mechanizm okna oddymiającego opiera się na siłowniku elektrycznym lub sprężynie termicznej. Sprężyna termiczna topi się przy temperaturze 68°C, uwalniając skrzydło do otwarcia. Siłownik elektryczny sterowany jest z centrali sygnalizacji pożarowej lub przyciskiem przy wejściu.

Powierzchnia czynna okna oddymiającego wynosi minimum 0,5 m². W praktyce montuje się okna o wymiarach 1,0 × 0,6 m lub 0,8 × 0,8 m. Mniejsze światło nie zapewnia wymaganej wymiany powietrza i nie spełnia normy.

Kiedy można zrezygnować z obudowy klatki schodowej w bloku

Przepisy dopuszczają odstępstwa w ściśle określonych przypadkach. Samowolna rezygnacja z obudowy stanowi naruszenie § 57 Prawa budowlanego i skutkuje wstrzymaniem robót oraz karą administracyjną.

Odstępstwo od wymagań WT uzyskuje się na podstawie ekspertyzy technicznej sporządzonej przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz pozytywnej opinii komendanta powiatowego (miejskiego) PSP. Procedura opisana jest w art. 9 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

W części niskiej ZL III istnieje możliwość rezygnacji z obudowy klatki, jeśli spełnione są łącznie trzy warunki: budynek ma jedną klatkę, liczba mieszkań nie przekracza dziesięciu, a każde mieszkanie ma bezpośrednie wyjście na zewnątrz lub przez balkon o długości minimum 1,2 m.

Ekspertyza ITB (Instytut Techniki Budowlanej) dopuszcza zamienne rozwiązania, np. instalację tryskaczową zamiast obudowy. W takim przypadku koszt instalacji tryskaczowej (ok. 180-250 zł/m²) przewyższa koszt obudowy (ok. 120-160 zł/m² ściany murowanej), ale pozwala uzyskać równoważny poziom bezpieczeństwa.

Tabela porównawcza: klatka obudowana vs. nieobudowana w części niskiej

Procedura uzyskania odstępstwa

Krok pierwszy to zlecenie ekspertyzy rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych wpisanemu na listę komendanta głównego PSP. Koszt ekspertyzy wynosi 4 000-8 000 zł w zależności od kubatury budynku.

Rzeczoznawca analizuje warunki ewakuacji, obciążenie ogniowe, wydzielenia stref pożarowych i możliwość zastosowania rozwiązań zamiennych. Efektem jest dokument z konkretną rekomendacją: obudować, zrezygnować pod warunkiem X, lub zastosować rozwiązanie zamienne Y.

Ekspertyza trafia do komendanta powiatowego PSP, który wydaje opinię. Pozytywna opinia trafia do organu nadzoru budowlanego wraz z wnioskiem inwestora o odstępstwo. Organ wydaje decyzję administracyjną, która stanowi podstawę do prowadzenia robót w zmienionej formie.

Najczęstsze błędy projektowe i wykonawcze

Brak samozamykacza to błąd, który pojawia się w co trzecim odbiorze. Kierownik budowy akceptuje montaż drzwi EI 30, ale samozamykacz uznaje za zbędny element wykończenia. Tymczasem drzwi bez samozamykacza nie spełniają warunków klasyfikacji ogniowej.

Podłączenie klatki do garażu bez przedsionka to klasyczne naruszenie § 258 WT. Wymóg przedsionka wynika z różnicy klasyfikacji pożarowej: garaż to strefa PM, klatka mieszkalna to ZL III. Przedsionek o odporności EI 60 z wentylacją mechaniczną stanowi bufor, bez którego dym z garażu przedostaje się na drogę ewakuacji.

Wentylacja bez klapy pożarowej na przejściu przez strefę oddzielenia pożarowego to kolejny grzech. Przewód wentylacyjny przechodzący przez strop EI 60 bez klapy stanowi „dziurę ogniową" o powierzchni równej przekrojowi przewodu. Klapa odcina przepływ powietrza w momencie wykrycia pożaru.

Brak wydzielenia przy przejściu przez strop między strefami wynika z błędnej interpretacji § 237 WT. Projektant zakłada, że sam strop o odporności EI 60 wystarczy, zapominając o drzwiach i klapach instalacyjnych. Kompletne wydzielenie obejmuje każdy element przenikający przegrodę.

Checklista odbiorcza dla inwestora i kierownika budowy

• Klasa odporności ogniowej ścian potwierdzona atestem i raportem klasyfikacyjnym
• Drzwi z samozamykaczem hydraulicznym (atest na komplet)
• Przedsionek ppoż. przy połączeniu z garażem lub strefą PM
• Klapy pożarowe na wszystkich instalacjach przechodzących przez przegrody oddzielenia pożarowego
• Oznakowanie ewakuacyjne wg PN-EN ISO 7010 (piktogramy białe na zielonym tle)
• Oświetlenie awaryjne z autotestem i czasem pracy minimum 1 h
• Wpis do dziennika budowy potwierdzający odbiór poszczególnych etapów
• Deklaracja właściwości użytkowych drzwi i klap zgodna z PN-EN 13501

Schemat decyzyjny: obudować czy nie

1. Sprawdź wysokość budynku: do 4 m (niski) / 4-9 m (niski z obudową) / 9-25 m (średniowysoki).
2. Sprawdź klasę odporności pożarowej budynku (A, B, C, D, E) wynikającą z § 212 WT.
3. Sprawdź liczbę klatek schodowych i mieszkań na każdej.
4. Jeśli budynek niski, jedna klatka, do 10 mieszkań, każde z balkonem lub wyjściem bezpośrednim rozważ odstępstwo.
5. Jeśli budynek średniowysoki obudowa obowiązkowa, bez wyjątków.
6. Zlec ekspertyzę rzeczoznawcy ds. ppoż. przy każdym wariancie niestandardowym.

Aktualizacja: grudzień 2024 r. weryfikacja na podstawie Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.) oraz nowelizacji obowiązujących od 2024 r.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury ws. warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.) isap.sejm.gov.pl
• PN-EN 13501-2:2016 Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków pktn.pl
• PN-EN ISO 7010:2020 Symbole graficzne Zabezpieczenia przeciwpożarowe pktn.pl
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351 z późn. zm.) isap.sejm.gov.pl
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414 z późn. zm.) isap.sejm.gov.pl
• Instytut Techniki Budowlanej instrukcje, wytyczne i ekspertyzy itb.pl
• Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej listy rzeczoznawców ds. zabezpieczeń ppoż. kgpsp.gov.pl

Zabudowa klatki schodowej w bloku wymaga precyzyjnego rozróżnienia części niskiej i średniowysokiej, znajomości aktualnych wymagań WT 2024 oraz świadomości procedur odstępczych. Sprawdź klasę odporności pożarowej swojego projektu, potwierdź parametry ścian i drzwi atestem, a w razie wątpliwości zleć ekspertyzę rzeczoznawcy jeden dokument zamyka dyskusję z inspektorem nadzoru i komendantem PSP na lata.