Podwyższony taras na gruncie 2025 – budowa i projekt

Redakcja 2025-06-07 00:54 / Aktualizacja: 2026-02-06 19:51:01 | Udostępnij:

Ach, podwyższony taras na gruncie – coś, co dla wielu jawi się jako kaprys, a w rzeczywistości jest genialnym, choć nie zawsze docenianym rozwiązaniem, które całkowicie odmienia podejście do ogrodu. Czy to po prostu wyniesiona platforma? W skrócie: tak, to właśnie wyniesiona platforma, której misją jest zrewolucjonizowanie Twojej przestrzeni zewnętrznej i połączenie jej w harmonijną całość z wnętrzem domu, tworząc prawdziwą oazę spokoju i relaksu.

Podwyższony taras na gruncie

Kiedy spojrzymy na temat podwyższonego tarasu na gruncie z lotu ptaka, odkrywamy fascynującą dynamikę, gdzie różnorodność materiałów i podejść konstrukcyjnych splata się w intrygujący wzór. Nie jest to jedynie kaprys architektoniczny, lecz przemyślana inwestycja, która, podobnie jak udana giełdowa spekulacja, potrafi przynieść nieocenione zyski estetyczne i funkcjonalne.

Niezwykłe jest to, jak wybory na etapie projektowania i realizacji przekładają się na finalny "ekosystem" naszego tarasu. Przyjrzyjmy się temu w szczegółach.

Aspekt Zalety Wady Średnia cena m² (materiał + montaż)
Drewno (sosna, modrzew syberyjski) Naturalny wygląd, ciepło, łatwość obróbki Wymaga regularnej konserwacji (olejowanie), podatność na pleśń, krótsza trwałość bez odpowiedniej pielęgnacji 350-650 PLN
Drewno egzotyczne (bangki rai, massaranduba) Bardzo wysoka trwałość, odporność na szkodniki i wilgoć, unikalny wygląd Wysoka cena, trudniejsza obróbka, wymaga regularnego olejowania 600-1200 PLN
Kompozyt (WPC) Niska konserwacja, odporność na warunki atmosferyczne, stabilność wymiarowa, łatwe czyszczenie Mniej naturalny wygląd niż drewno, nagrzewanie się w słońcu, początkowy koszt wyższy niż sosna 450-800 PLN
Beton (wylewka lub płyty) Niezwykła trwałość, stabilność, odporność na obciążenia, różnorodność wykończeń (płytki, żywica) Długi czas schnięcia, wymagana profesjonalna wylewka, twarda powierzchnia, brak elastyczności 300-700 PLN (bez wykończenia)
Kamień naturalny (granit, piaskowiec) Wysoka trwałość, ekskluzywny wygląd, odporność na zarysowania, stabilność Bardzo wysoka cena, ciężar, wymaga specjalistycznego montażu, porowatość niektórych kamieni wymaga impregnacji 700-1500 PLN

Z powyższej tabeli jasno wynika, że każdy z materiałów oferuje specyficzny zestaw zalet i wad. Wybór odpowiedniego rozwiązania to jak strategiczna decyzja inwestycyjna – musimy zbilansować ryzyko z potencjalnymi korzyściami, pamiętając o zmiennych takich jak budżet, oczekiwana trwałość i nasze estetyczne upodobania. Decyzja ta, analogicznie do wyboru dobrego wina, ma wpływ na doświadczenia z naszej przestrzeni na wiele nadchodzących lat.

Zobacz także: Tarasy Drewniane Inspiracje 2025: Najnowsze Trendy i Pomysły

Taras wykonany z drewna, mimo konieczności cyklicznej konserwacji, zachwyca swoją naturalnością i ciepłem, które żadne inne tworzywo nie jest w stanie w pełni zastąpić. Ktoś mógłby powiedzieć, że to miłość od pierwszego wejrzenia, ale z rozsądkiem – trzeba się liczyć z konsekwencjami w postaci regularnej troski. Z kolei kompozyt to opcja dla pragmatyków, ceniących sobie komfort braku zmartwień o coroczne impregnowanie, a jednocześnie gotowych na pewien kompromis w kwestii naturalności wyglądu.

Konstrukcja i materiały na podwyższony taras naziemny

Budowa podwyższonego tarasu naziemnego wymaga przede wszystkim solidnej konstrukcji, która stanowi fundament dla całej przyszłej przestrzeni wypoczynkowej. Bez odpowiedniego fundamentu, cały wysiłek, środki i plany legną w gruzach niczym domek z kart. To jest ten etap, na którym nie ma miejsca na kompromisy ani oszczędności.

Wybór materiałów to kolejny kamień milowy w procesie tworzenia tarasu, decydujący o jego charakterze i trwałości. Drewno, niezmiennie popularne, oferuje niepowtarzalne ciepło i naturalny urok. Szczególnie cenione są gatunki egzotyczne, jak bangkirai czy massaranduba, które dzięki swojej gęstości i zawartości naturalnych olejów charakteryzują się niezwykłą odpornością na warunki atmosferyczne, szkodniki i procesy gnilne, a ich trwałość może przekroczyć nawet 25-30 lat przy minimalnej konserwacji.

Zobacz także: Nowoczesne tarasy z donicami: Jak stworzyć zieloną przestrzeń pełną stylu

Dla tych, którzy cenią sobie trwałość i minimalizm w konserwacji, rozwiązaniem staje się kompozyt (WPC), czyli mieszanka drewna z tworzywami sztucznymi. Ten materiał to jak dobry inwestor – stabilny, odporny na zmiany nastrojów rynku, czyli w tym przypadku na wahania temperatury, wilgoć i promieniowanie UV, a przy tym niemal bezobsługowy, oferujący stabilność koloru przez wiele lat. Ich odporność na blaknięcie to kolejny atut, gwarantujący estetykę na lata, bez konieczności częstego odświeżania.

Konstrukcja nośna tarasu to zwykle legary drewniane impregnowane ciśnieniowo lub profile aluminiowe, montowane na punktowych fundamentach betonowych lub bloczkach. Fundamenty punktowe powinny być zagłębione poniżej strefy przemarzania gruntu, czyli na głębokość minimum 80-120 cm, w zależności od regionu Polski, aby zapobiec unoszeniu tarasu przez mróz. Rozstaw legarów zależy od rodzaju materiału nawierzchniowego; dla desek drewnianych i kompozytowych zazwyczaj wynosi 40-50 cm, co zapewnia odpowiednią stabilność i zapobiega uginaniu się desek.

Niekiedy, zwłaszcza w przypadku wyższych tarasów, konstrukcję wspiera się na słupach betonowych lub stalowych, co przypomina nieco wznoszenie solidnego mostu – każda podpora musi być precyzyjnie osadzona i wytrzymała. Dla betonowych tarasów kluczowe jest wykonanie odpowiedniego zbrojenia i zastosowanie betonu klasy co najmniej C20/25, zapewniając mu solidną bazę na długie dekady. Nierzadko spotyka się także rozwiązanie, gdzie taras opiera się na ramie z profili stalowych ocynkowanych lub ze stali nierdzewnej, co zapewnia niezwykłą wytrzymałość i odporność na korozję.

Wybór technologii budowy fundamentu jest kluczowy dla długowieczności podwyższonego tarasu. Oprócz tradycyjnych wylewanych słupów betonowych, coraz popularniejsze stają się systemy modułowe z gotowych bloczków betonowych, co przyspiesza proces budowy. Inną opcją są śruby fundamentowe, które, niczym śrubokręt w drewnie, wkręca się bezpośrednio w grunt, co jest rozwiązaniem szybkim i minimalnie inwazyjnym dla ogrodu. Każda z tych metod ma swoje zalety i wady, zależne od specyfiki gruntu i planowanego obciążenia tarasu.

Oprócz desek tarasowych i konstrukcji, ważne są też inne detale, jak wkręty ze stali nierdzewnej, klipsy montażowe do niewidocznego mocowania desek, czy profile obrzeżowe, które estetycznie wykończą taras. System wentylacji pod tarasem jest również niezwykle ważny, szczególnie dla drewna – przestrzeń między gruntem a spodem tarasu musi być dobrze wentylowana, aby zapobiec gromadzeniu się wilgoci i powstawaniu pleśni, która niczym grzyb po deszczu, może szybko zniszczyć konstrukcję.

Niezwykle istotne jest także zapewnienie właściwego drenażu pod powierzchnią tarasu. Woda, jeśli nie znajdzie ujścia, potrafi być bezwzględna. Należy zaplanować odpowiednie spadki, około 1-2%, które zapewnią skuteczne odprowadzanie wody deszczowej z powierzchni tarasu. W przypadku gruntów spoistych lub podmokłych, warto rozważyć wykonanie dodatkowej warstwy drenażowej z kruszywa lub żwiru pod fundamentami, co minimalizuje ryzyko zastojów wody i uszkodzeń mrozowych.

Budowa podwyższonego tarasu na gruncie: Krok po kroku

Przejdźmy do sedna, czyli do etapu budowy podwyższonego tarasu na gruncie. To moment, w którym wizja staje się rzeczywistością, a precyzja i doświadczenie odgrywają kluczową rolę. Niczym doświadczony chirurg, musimy działać metodycznie i dokładnie, by uniknąć komplikacji w przyszłości.

Krok 1: Przygotowanie terenu

Zacząć należy od wytyczenia obszaru tarasu i usunięcia wszelkich roślin – trawy, chwastów, korzeni. Następnie, teren powinien zostać wyrównany, a jeśli jest to konieczne, zrobiony powinien zostać wykop pod warstwę drenażową. Grubość warstwy drenażowej, zazwyczaj wykonanej z grubego żwiru lub tłucznia, powinna wynosić około 10-15 cm, co zapewni skuteczne odprowadzenie wody i zapobiegnie osiadaniu konstrukcji.

Krok 2: Fundamentowanie

Kluczowy etap, od którego zależy stabilność i trwałość całej konstrukcji. Najpopularniejsze są punktowe fundamenty betonowe w postaci słupków lub bloczków. Słupki betonowe, zazwyczaj o wymiarach 30x30 cm, powinny być zabetonowane na głębokości 80-120 cm (poniżej strefy przemarzania). Alternatywą są gotowe bloczki betonowe osadzane na warstwie utwardzonego kruszywa lub wylewki betonowej, co jest szybsze, ale wymaga idealnie stabilnego gruntu.

Krok 3: Budowa konstrukcji nośnej

Po osadzeniu fundamentów, montuje się legary, które będą stanowiły oparcie dla desek tarasowych. Legary, najlepiej wykonane z drewna konstrukcyjnego (np. modrzew syberyjski, drewno egzotyczne lub drewno sosnowe impregnowane ciśnieniowo) o przekroju minimum 45x70 mm, powinny być rozstawione co 40-50 cm, w zależności od grubości desek tarasowych. Całość należy wypoziomować, stosując podkładki regulacyjne, co jest niczym precyzyjne strojenie instrumentu – każdy element musi być idealnie dopasowany.

Krok 4: Montaż desek tarasowych

Po ułożeniu i wypoziomowaniu legarów, przystępuje się do montażu desek tarasowych. Deski montuje się zazwyczaj za pomocą wkrętów ze stali nierdzewnej, które gwarantują odporność na korozję. W przypadku desek kompozytowych często stosuje się system niewidocznych klipsów montażowych, co daje estetyczny, gładki wygląd powierzchni. Zawsze należy pamiętać o zachowaniu niewielkich odstępów między deskami (około 3-5 mm), aby umożliwić swobodne odprowadzanie wody i pracę drewna (pęcznienie i kurczenie się w zależności od wilgotności).

Krok 5: Wykończenie

Ostatni szlif to wykończenie tarasu. Warto zastosować listwy maskujące lub obrzeża, które estetycznie zamkną konstrukcję i ukryją widok legarów. Niekiedy projekt zakłada budowę schodów prowadzących na taras – te również powinny być solidnie wykonane i dopasowane do całości stylistycznie. Całość należy odpowiednio zabezpieczyć impregnatami, olejami lub lakierami, co jest ostatnią linią obrony przed siłami natury.

Kluczowe dla trwałości jest zapewnienie odpowiedniej wentylacji pod tarasem. Bez swobodnego przepływu powietrza, wilgoć zacznie niszczyć konstrukcję od spodu. Dlatego też, z boków tarasu powinny być pozostawione otwory wentylacyjne lub zainstalowane kratki, które niczym małe okna, zapewnią cyrkulację powietrza. Pamiętajmy, że każda budowa wymaga dbałości o detale, a w przypadku tarasu to właśnie te detale często decydują o jego długowieczności i bezproblemowym użytkowaniu.

Jeśli decydujemy się na samodzielną budowę, należy pamiętać o przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa. Odpowiednie narzędzia, ochrona osobista (rękawice, okulary ochronne) i świadomość ryzyka to podstawa. Nic nie zastąpi profesjonalizmu i ostrożności, dlatego w razie wątpliwości zawsze warto skorzystać z porady specjalisty lub zlecić budowę doświadczonej ekipie. To jak gra w szachy – każdy ruch ma konsekwencje, a jeden błąd może zepsuć całą partię.

Projektowanie podwyższonego tarasu: Wybór stylu i funkcji

Projektowanie podwyższonego tarasu to nie tylko technika i materiały, ale przede wszystkim sztuka tworzenia przestrzeni, która odzwierciedla nasze marzenia i styl życia. To moment, w którym wyobraźnia spotyka się z praktyką, a taras staje się przedłużeniem naszego wnętrza, oknem na świat zewnętrzny. Czy ten taras ma być intymną oazą, gwarnym centrum życia towarzyskiego, czy też rodzinną przystanią?

Wybór stylu architektonicznego jest kluczowy. Czy dążymy do nowoczesnego minimalizmu z gładkimi powierzchniami i prostymi liniami, czy może do rustykalnego uroku z surowym drewnem i naturalnymi dodatkami? Może preferujemy klasyczną elegancję, czerpiąc inspirację z harmonii i symetrii dawnych ogrodów. Styl tarasu powinien współgrać z architekturą domu i ogólnym zarysem ogrodu. Przykładowo, nowoczesny dom z płaskim dachem doskonale uzupełni taras z płyt kompozytowych i minimalistycznymi meblami, podczas gdy wiejska posiadłość zyska na uroku dzięki drewnianej platformie z elementami kowalstwa artystycznego.

Funkcjonalność to drugie imię dobrego projektu. Przede wszystkim należy zastanowić się, do czego taras będzie głównie służył. Jeśli ma być miejscem do spożywania posiłków na świeżym powietrzu, należy zapewnić odpowiednią przestrzeń na stół i krzesła, a także pomyśleć o zacienieniu, np. za pomocą pergoli czy dużej parasola. Jeśli taras ma być strefą relaksu, gdzie można poczytać książkę lub posiedzieć w ciszy, wygodne leżaki, fotele i hamak będą idealnym uzupełnieniem. A jeśli ma to być przestrzeń do zabawy dla dzieci, niezbędne będzie zastosowanie bezpiecznych materiałów, odpowiednie barierki i miękkie nawierzchnie wokół strefy zabaw.

Oświetlenie na tarasie odgrywa ogromną rolę, zwłaszcza wieczorami. Odpowiednio dobrane lampy stworzą magiczny nastrój i zwiększą funkcjonalność przestrzeni. Możemy zastosować oświetlenie punktowe w deskach, taśmy LED pod balustradami, czy designerskie lampy stojące, które będą niczym małe rzeźby w przestrzeni. Warto rozważyć oświetlenie z czujnikami ruchu lub zmierzchu, co zwiększy komfort użytkowania i bezpieczeństwo.

Meble i dodatki to niczym wisienka na torcie. Wybór mebli powinien być zgodny ze stylem tarasu i odporny na warunki atmosferyczne. Wiklina, technorattan, metal, czy aluminium – każdy materiał ma swoje zalety. Warto pomyśleć o dodatkach, takich jak donice z roślinami, ozdobne poduszki, pledy, świece czy latarnie. Nawet najmniejszy detal może całkowicie zmienić charakter przestrzeni, nadając jej indywidualnego charakteru. Rośliny doniczkowe mogą nie tylko zdobić, ale też tworzyć naturalne przegrody, zapewniając intymność i cień w upalne dni.

Studium przypadku: Para z Warszawy, Pani Anna i Pan Piotr, marzyła o tarasie, który stałby się sercem ich letniego życia. Zdecydowali się na podwyższony taras na gruncie w stylu skandynawskim – prostota, naturalne materiały, funkcjonalność. Wybrali deski z modrzewia syberyjskiego, białe meble ogrodowe z technorattanu i minimalistyczne oświetlenie LED wbudowane w podłogę. Wynikiem jest przestronna, jasna przestrzeń, która idealnie komponuje się z nowoczesną architekturą domu i oferuje zarówno miejsce do rodzinnych posiłków, jak i zaciszny kącik do popołudniowej kawy. Jest to doskonały przykład, jak odpowiednie połączenie stylu i funkcji potrafi stworzyć miejsce, które żyje i oddycha razem z domownikami.

Nie zapominajmy o elementach dekoracyjnych, które dodadzą charakteru naszemu tarasowi. Dziwne byłoby, gdybyśmy pominęli znaczenie sztuki i rzemiosła, które mogą wzbogacić tę przestrzeń. Małe rzeźby, wazony z kwiatami, a nawet fontanny lub oczka wodne, mogą przemienić zwykły taras w prawdziwe dzieło sztuki. Oczywiście, wszystko z umiarem, by nie stworzyć efektu "muzeum" zamiast miejsca do relaksu. Jak mawiał klasyk: "mniej znaczy więcej" – ale nie mniej, gdy chodzi o dobrą energię, która powinna z niego emanować.

Pielęgnacja i konserwacja podwyższonego tarasu

Pielęgnacja i konserwacja podwyższonego tarasu to nie tylko obowiązek, ale inwestycja w jego długowieczność i estetykę. Brak regularnych działań konserwacyjnych prowadzi do szybkiego niszczenia, a wymiana tarasu to już zupełnie inny kaliber wydatków i prac. Zapomnienie o tarasie jest jak zapomnienie o własnym zdrowiu – skutki bywają opłakane.

Dla tarasów drewnianych regularne czyszczenie jest podstawą. Co najmniej dwa razy do roku, najlepiej wiosną i jesienią, należy dokładnie oczyścić deski z kurzu, brudu, liści i resztek roślin. Można użyć myjki ciśnieniowej z odpowiednią końcówką (np. dysza do tarasów) i specjalnych preparatów do czyszczenia drewna, które usuną zacieki i zabrudzenia. Ważne jest, by nie przesadzać z ciśnieniem, aby nie uszkodzić struktury drewna. Po umyciu taras należy dokładnie wysuszyć.

Olejowanie drewna to kolejna kluczowa czynność. Olej chroni drewno przed wilgocią, promieniami UV, pleśnią i grzybami, jednocześnie podkreślając jego naturalny kolor i słoje. Częstotliwość olejowania zależy od rodzaju drewna i ekspozycji na warunki atmosferyczne – zazwyczaj raz do roku lub co dwa lata. Nałożenie oleju jest proste, ale wymaga dokładnego usunięcia starej warstwy i precyzyjnego równomiernego rozprowadzenia nowego, by nie było zacieków. Drewno egzotyczne, ze względu na naturalne oleje, wymaga rzadszego olejowania, np. co 2-3 lata.

Tarasy kompozytowe (WPC) są znacznie mniej wymagające pod względem konserwacji, co jest ich ogromnym atutem. Nie wymagają olejowania ani malowania. Jednakże, również potrzebują regularnego czyszczenia – raz do roku, aby usunąć brud, kurz, pleśń czy algi. Do czyszczenia można używać myjki ciśnieniowej (z mniejszym ciśnieniem niż w przypadku drewna) lub szczotki z twardym włosiem i wody z delikatnym detergentem. Należy unikać silnych chemikaliów i szorstkich narzędzi, które mogą uszkodzić powierzchnię kompozytu, podobnie jak unika się silnych rozpuszczalników na delikatnych tkaninach.

Niezależnie od materiału, ważne jest regularne sprawdzanie stanu konstrukcji nośnej. Co roku, najlepiej przed sezonem, należy sprawdzić, czy legary są stabilne, czy wkręty są dokręcone i czy nie ma żadnych oznak korozji lub gnicia. Jeśli zauważymy luzy lub uszkodzenia, należy je natychmiast naprawić. To niczym przegląd techniczny samochodu – regularna kontrola zapobiega poważnym awariom. Zwróćmy uwagę na elementy styku drewna z gruntem – to miejsca szczególnie narażone na wilgoć i rozwój grzybów. Warto zabezpieczyć te miejsca specjalnymi środkami grzybobójczymi.

Zimą taras również wymaga uwagi. Śnieg i lód mogą obciążać konstrukcję i uszkadzać powierzchnię. Należy delikatnie usuwać zalegający śnieg, unikając ostrych narzędzi, które mogą zarysować deski. Nie używaj soli ani innych substancji chemicznych do rozmrażania, ponieważ mogą one uszkodzić powierzchnię tarasu. Lód można usuwać drewnianą szpachelką lub miotłą, ewentualnie posypując piaskiem. Tarasy kompozytowe są bardziej odporne na mróz, ale nadal warto zachować ostrożność.

Pamiętajmy o dobrym drenażu pod tarasem. Regularnie sprawdzajmy, czy otwory wentylacyjne i drenażowe nie są zatkane liśćmi czy brudem. Skuteczne odprowadzanie wody jest absolutnie kluczowe dla zapobiegania gromadzeniu się wilgoci pod konstrukcją, która sprzyja rozwojowi pleśni i degradacji materiału. To jak prawidłowe działanie kanalizacji w domu – jeśli coś się zatka, problem szybko rośnie.

Dbałość o podwyższony taras na gruncie jest jak pielęgnacja ogrodu – wymaga systematyczności i zaangażowania, ale w zamian oferuje lata bezproblemowego użytkowania i estetycznego zadowolenia. To długoterminowa inwestycja, która, podobnie jak starannie pielęgnowany ogród, będzie rozkwitać przez wiele sezonów.

Q&A

" } }, { "@type": "Question", "name": "Jakie materiały są najlepsze do budowy podwyższonego tarasu?", "answerCount": 1, "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "

Do budowy podwyższonego tarasu najczęściej wykorzystuje się drewno (egzotyczne, modrzew syberyjski), kompozyt (WPC) oraz rzadziej beton lub kamień. Wybór zależy od preferencji estetycznych, budżetu, oczekiwanej trwałości oraz stopnia gotowości na pielęgnację. Drewno oferuje naturalny wygląd, kompozyt niską konserwację, a beton i kamień najwyższą trwałość i odporność na uszkodzenia.

" } }, { "@type": "Question", "name": "Czy podwyższony taras wymaga pozwolenia na budowę?", "answerCount": 1, "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "

W Polsce, co do zasady, budowa tarasu przylegającego do budynku mieszkalnego, o ile jego powierzchnia nie przekracza 35 m², zazwyczaj nie wymaga pozwolenia na budowę, a jedynie zgłoszenia w urzędzie gminy. Jednakże, jeśli taras ma dużą wysokość (znacząco powyżej poziomu gruntu) lub jego konstrukcja jest skomplikowana, mogą być wymagane dodatkowe formalności. Zawsze warto skonsultować się z lokalnym urzędem w celu uzyskania szczegółowych informacji.

" } }, { "@type": "Question", "name": "Jak dbać o drewniany podwyższony taras?", "answerCount": 1, "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "

Drewniany podwyższony taras wymaga regularnej pielęgnacji, aby zachować estetykę i trwałość. Należy go czyścić co najmniej dwa razy w roku (wiosną i jesienią) z brudu i liści, najlepiej za pomocą myjki ciśnieniowej i specjalnego preparatu do drewna. Co rok lub dwa lata (w zależności od ekspozycji i gatunku drewna) powinno się olejować drewno, aby chronić je przed wilgocią, promieniami UV i szkodnikami. Ważne jest także regularne sprawdzanie stanu konstrukcji nośnej i zapewnienie odpowiedniej wentylacji pod tarasem.

" } }, { "@type": "Question", "name": "Jakie są zalety i wady tarasów kompozytowych (WPC) w porównaniu do drewnianych?", "answerCount": 1, "acceptedAnswer": { "@type": "Answer", "text": "

Zalety kompozytu (WPC): niska konserwacja (nie wymaga olejowania ani malowania), wysoka odporność na warunki atmosferyczne, szkodniki, pleśń i butwienie, stabilność wymiarowa, łatwość czyszczenia. Wady kompozytu (WPC): mniej naturalny wygląd i faktura niż drewno, może nagrzewać się w słońcu bardziej niż drewno, początkowo wyższy koszt zakupu w porównaniu do tańszych gatunków drewna, ograniczona możliwość renowacji (w przypadku poważnych uszkodzeń).

" } }] }