Ile łat i kontrłat na m2 dachu? Rozstaw, mb, sztuki i m³

Ile łat i kontrłat na m2 dachu trzeba kupić, wynika z dwóch odległości: łaty rozstawione co 30-40 cm to 2,5-3,33 mb łat na 1 m² połaci, a kontrłaty na krokwiach co 80-100 cm to 1-1,25 mb na 1 m². Są to wartości bez zapasu, liczone z powierzchni połaci, a nie z rzutu budynku. Do zamówienia dolicza się zwykle około 10% i przelicza metry bieżące na sztuki, najczęściej czterometrowe.

• Od czego zależy ilość łat i kontrłat na m2 dachu?
• Skąd wziąć rozstaw łat, rozstaw krokwi i powierzchnię połaci?
• Przykład: łaty i kontrłaty na dach dwuspadowy 144 m²
• Jak przeliczyć metry bieżące łat na sztuki i m³ drewna?
• Co sprawdzić przed zamówieniem łat i kontrłat?

Od czego zależy ilość łat i kontrłat na m2 dachu?

Metry bieżące łat na 1 m² to odwrotność rozstawu łat w metrach, a metry kontrłat to odwrotność rozstawu krokwi, bo na każdej krokwi leży jedna kontrłata. Rozstaw łat narzuca pokrycie, rozstaw krokwi wynika z więźby.

Łaty biegną poziomo przez całą szerokość połaci. Gdy leżą co 35 cm, na każdy metr wysokości połaci przypada 1 / 0,35 = 2,86 łaty, a każda ma na tym metrze kwadratowym 1 m długości, więc wychodzi 2,86 mb na 1 m². Kontrłaty przybija się wzdłuż krokwi, na membranie, więc przy krokwiach co 80 cm daje to 1 / 0,8 = 1,25 mb na 1 m². Dla całego dachu wzór ma postać: metry bieżące = powierzchnia połaci / rozstaw w metrach.

Wartości bez zapasu i bez zaokrąglania do pełnych rzędów; kolumny dla 100 i 200 m² zaokrąglone do pełnych metrów.

Na metr kwadratowy dachu przy łatach co 33 cm przypada około 3 mb łat. Na 100 m² dachu to około 303 mb, a na 200 m² około 606 mb łat, przy czym kontrłat przy krokwiach co 90 cm potrzeba odpowiednio 111 i 222 mb. Przy planowaniu całego budżetu przyda się też tekst koszt dachu dwuspadowego 100 m2.

Skąd wziąć rozstaw łat, rozstaw krokwi i powierzchnię połaci?

Rozstaw łat podaje producent pokrycia w instrukcji montażu, rozstaw krokwi wynika z projektu więźby albo z pomiaru, a powierzchnię liczy się z wymiarów połaci po skosie. Bez tych trzech danych każdy wynik jest tylko szacunkiem.

Przy blachodachówce rozstaw łat wynika z modułu blachy danego modelu. Przy dachówce zależy od jej długości i od tego, jak głęboko zachodzą na siebie kolejne rzędy, dlatego dwa modele dachówki mogą wymagać innego ołacenia. Rozstaw łat i kontrłat podaje się w osiach, czyli od środka do środka listwy.

Rozstaw krokwi sprawdzisz w projekcie albo zmierzysz na kilku przęsłach; typowe wartości dla dachu dwuspadowego opisuje tekst co ile krokwie na dachu dwuspadowym. Powierzchnię połaci licz z długości okapu i długości połaci od okapu do kalenicy. Liczenie z powierzchni rzutu budynku to częsty błąd: rzut jest mniejszy niż pochyła połać, więc łat wychodzi za mało.

Kolejność zamówienia wynika z tego, od czego zależy każdy element:

• gdy więźba stoi, a pokrycie nie jest jeszcze wybrane, policz i zamów kontrłaty, bo zależą tylko od liczby i długości krokwi;
• przy znanym modelu dachówki lub blachodachówki licz łaty z rozstawu z jego instrukcji, nie z wartości z tabeli;
• wahając się między dwoma pokryciami, policz łaty dla obu rozstawów: różnica między 33 a 40 cm to 53 mb na każde 100 m² połaci.

Przykład: łaty i kontrłaty na dach dwuspadowy 144 m²

Łaty i kontrłaty na cały dach wylicza się osobno dla każdej połaci: liczba rzędów łat razy długość okapu oraz liczba krokwi razy długość krokwi, a na końcu dolicza się zapas i przelicza wynik na sztuki. Taki wynik jest wyższy niż prosty iloczyn powierzchni i wartości z tabeli.

Przykład: dach dwuspadowy, każda połać ma 12 m wzdłuż okapu i 6 m od okapu do kalenicy. Rozstaw łat 35 cm i rozstaw krokwi 80 cm to wartości przykładowe; we własnym obliczeniu wpisz rozstaw z instrukcji pokrycia i z projektu więźby.

1. Powierzchnia połaci: 12 m x 6 m x 2 połacie = 144 m².
2. Rzędy łat na jednej połaci: 6 m / 0,35 m = 17,1, w górę do 18 rzędów.
3. Długość łat: 18 rzędów x 12 m x 2 połacie = 432 mb.
4. Krokwie na połaci: 12 m / 0,8 m = 15 przęseł, czyli 16 krokwi, jeśli krokwie stoją przy obu szczytach.
5. Długość kontrłat: 16 krokwi x 6 m x 2 połacie = 192 mb.
6. Zapas 10%: łaty 432 x 1,1 = 475,2 mb, kontrłaty 192 x 1,1 = 211,2 mb.
7. Sztuki po 4 m: łaty 475,2 / 4 = 118,8, czyli 119 szt.; kontrłaty 211,2 / 4 = 52,8, czyli 53 szt.

Sam wzór na 1 m² dałby 144 / 0,35 = 411 mb łat i 144 / 0,8 = 180 mb kontrłat. Zaokrąglenie do pełnych rzędów i krokiew szczytowa dodają 21 mb łat i 12 mb kontrłat, a po doliczeniu zapasu na 1 m² tego dachu przypada 3,3 mb łat i 1,47 mb kontrłat zamiast 2,86 i 1,25 mb z tabeli.

Skąd bierze się 10% zapasu

Zapas pokrywa straty, których wzór nie uwzględnia. Łata przy okapie i przy kalenicy często ma inny rozstaw niż reszta połaci, a wokół komina, okna dachowego i lukarny trzeba dołożyć krótkie odcinki. Łaty łączy się nad krokwią i przycina na końcach, część sztuk odpada z powodu wad drewna. Dach z wieloma takimi miejscami potrzebuje większego zapasu niż prosta połać dwuspadowa.

Jak przeliczyć metry bieżące łat na sztuki i m³ drewna?

Liczba sztuk to długość całkowita podzielona przez długość jednej łaty i zaokrąglona w górę, a objętość to metry bieżące pomnożone przez grubość i szerokość przekroju w metrach. Drugi przelicznik przydaje się, gdy skład rozlicza drewno w m³.

Łaty mają najczęściej 4 m długości, choć w sprzedaży są też inne długości handlowe, co pokazuje zestawienie typowych wymiarów łat i kontrłat. Długość sztuki dobierz do rozstawu krokwi, bo styk łat wypada nad krokwią: przy krokwiach co 80 cm łata 4 m obejmuje dokładnie 5 przęseł, a łata 5 m (6,25 przęsła) wymaga docięcia przy każdym styku.

Pole i objętość wynikają wprost z wymiarów przekroju; ostateczny przekrój łaty podaje projekt dachu.

W przykładzie z dachem 144 m² łaty 38 x 50 mm to 475,2 mb x 0,038 m x 0,05 m = 0,90 m³ drewna, a kontrłaty 25 x 50 mm to 211,2 mb x 0,025 m x 0,05 m = 0,26 m³.

Przekrój łaty rośnie z rozstawem krokwi i ciężarem pokrycia, bo łata pracuje jak belka oparta na kontrłatach: przy krokwiach co 80-90 cm wystarczają zwykle mniejsze łaty niż przy krokwiach co 100-120 cm. Większy rozstaw krokwi zmniejsza więc metraż kontrłat, ale może wymagać mocniejszej łaty, a wtedy oszczędność w metrach nie przekłada się na mniej drewna w m³. Na obciążenie składa się też śnieg: według informacji Komendy Głównej PSP o śniegu na dachach metr sześcienny puchu waży do 200 kg, mokrego śniegu 700-800 kg, a lodu około 900 kg.

Grubość kontrłaty a szczelina wentylacyjna

Kontrłata nie niesie pokrycia, tylko odsuwa łaty od membrany i tworzy szczelinę, którą płynie powietrze i odprowadzane są skropliny. Wysokość tej szczeliny wyznacza grubość kontrłaty, a rozstaw łat nie ma na nią wpływu: gęstsze łaty dają więcej podpór pokrycia, ale nie lepszą wentylację.

Grubsza kontrłata nie zmienia metrażu, tylko objętość drewna: 211,2 mb w przekroju 38 x 50 mm to 0,40 m³ zamiast 0,26 m³ przy 25 x 50 mm. Zbyt płytka szczelina utrudnia odprowadzenie wilgoci, a wełna mineralna bez hydrofobizacji nasiąka wodą, dlatego przy ociepleniu między krokwiami grubość kontrłaty bierz z projektu dachu.

Co sprawdzić przed zamówieniem łat i kontrłat?

Przed zamówieniem potrzebne są dane z instrukcji pokrycia, z projektu więźby i z pomiaru połaci. Bez któregokolwiek z nich wynik trzeba traktować jako orientacyjny.

• Model pokrycia i rozstaw łat z jego instrukcji, także osobny rozstaw przy okapie i kalenicy, jeśli producent go podaje.
• Długość okapu i długość każdej połaci po skosie, a nie wymiary rzutu.
• Liczba krokwi na każdej połaci, łącznie z krokwiami szczytowymi.
• Przekrój łat i kontrłat zgodny z projektem dachu.
• Długość handlowa sztuki dopasowana do rozstawu krokwi.
• Zapas około 10%, większy przy kominach, oknach dachowych i lukarnach.

Z gotowym wykazem metrów i sztuk łatwiej porównać oferty wykonawców; drugą część budżetu pomaga oszacować tekst o tym, ile kosztuje robocizna dachu.